Windows 11 có sẵn tính năng Đặt lại PC này trong phần Khôi phục của Cài đặt, cho phép cài lại Windows mà không cần USB. Chọn "Giữ tệp cá nhân" (Keep my files) nếu chỉ muốn làm sạch phần mềm, chọn "Xoá mọi thứ" (Remove everything) khi bán hay cho máy hoặc muốn bắt đầu lại hoàn toàn. Ở bước sau, "Tải xuống từ đám mây" lấy bản Windows mới từ máy chủ của Microsoft, còn "Cài đặt lại cục bộ" dùng các tệp có sẵn trong máy.
Bốn lựa chọn này kết hợp với nhau thành bốn kiểu đặt lại khác nhau. Bài giải thích từng lựa chọn giữ gì và mất gì, việc chuẩn bị không được bỏ qua (nhất là khoá khôi phục mã hoá ổ đĩa), cách làm khi Windows không khởi động được, và những việc cần làm ngay sau khi xong. Tên mục theo bản tiếng Việt phổ biến; Microsoft có thể đổi tên và vị trí qua các bản cập nhật.
Giữ tệp cá nhân và Xoá mọi thứ: khác nhau ở đâu
Đây là lựa chọn đầu tiên và quan trọng nhất. Bảng dưới tóm tắt những gì mỗi lựa chọn giữ lại.
| Thành phần | Giữ tệp cá nhân | Xoá mọi thứ |
|---|---|---|
| Tệp trong thư mục người dùng (Tài liệu, Ảnh, Màn hình nền…) | Giữ lại | Xoá |
| Phần mềm bạn tự cài (Office, Zalo bản máy tính, phần mềm kế toán…) | Xoá, phải cài lại | Xoá |
| Trình điều khiển (driver) bạn tự cài | Xoá, Windows cài lại bản của nó | Xoá |
| Cài đặt Windows của bạn | Về mặc định | Về mặc định |
| Tài khoản người dùng trên máy | Giữ | Xoá, thiết lập lại từ đầu |
| Tệp ở ổ đĩa khác (ổ D) | Giữ | Tuỳ chọn có xoá ổ khác hay không |
| Ứng dụng cài sẵn của hãng máy | Tuỳ cách cài lại và tuỳ chọn khôi phục ứng dụng cài sẵn | Tuỳ chọn tương tự |
"Giữ tệp cá nhân" không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ như cũ. Phần mềm và trình điều khiển bạn tự cài đều bị gỡ; sau khi xong, Windows để lại trên Màn hình nền một tệp liệt kê các ứng dụng đã bị gỡ để bạn cài lại. Tệp nằm trong các thư mục người dùng được giữ, nhưng tệp bạn để ở những chỗ lạ như ngay trong ổ C ngoài thư mục người dùng, hay dữ liệu bên trong thư mục cài phần mềm, có thể không được giữ. Vì vậy dù chọn giữ tệp vẫn phải sao lưu.
Với "Xoá mọi thứ", Windows có thêm tuỳ chọn làm sạch ổ đĩa, ghi đè dữ liệu để khó khôi phục hơn. Tuỳ chọn này mất thêm nhiều thời gian, có khi vài giờ, và hợp khi bạn bán hay cho máy. Nếu chỉ muốn làm mới máy để tự dùng tiếp, không cần bật.
Tải xuống từ đám mây hay Cài đặt lại cục bộ
Tải xuống từ đám mây lấy một bản Windows sạch từ máy chủ của Microsoft, cùng phiên bản lớn đang dùng. Ưu điểm: không phụ thuộc các tệp hệ thống trong máy, nên hợp khi Windows bị lỗi nặng, tệp hệ thống hỏng. Nhược điểm: cần mạng ổn định và tải vài gigabyte. Ở mạng gia đình thông thường tại Việt Nam, việc tải mất từ vài phút tới hơn một giờ tuỳ đường truyền và giờ cao điểm.
Cài đặt lại cục bộ dựng lại Windows từ các tệp sẵn trong máy. Không cần mạng, nhưng nếu chính các tệp đó bị hỏng thì quá trình có thể báo lỗi giữa chừng, hoặc cài lại xong lỗi cũ vẫn còn. Với máy cài sẵn bản Windows của hãng, cách cục bộ đôi khi kéo theo các ứng dụng của hãng máy; cách đám mây thì tuỳ tuỳ chọn khôi phục ứng dụng cài sẵn ở màn hình cài đặt bổ sung.
Gợi ý chọn: máy chỉ chậm, nhiều phần mềm rác, Windows vẫn ổn định thì cục bộ là đủ. Máy lỗi lạ, cập nhật thất bại liên tục, đã thử cục bộ không ăn thua thì chọn đám mây. Cả hai đều không đổi phiên bản Windows mà máy đang có bản quyền, và bản quyền Windows gắn với phần cứng nên kích hoạt lại tự động khi có mạng, trong hầu hết trường hợp máy mua kèm Windows.
Chuẩn bị trước khi đặt lại: bảy việc
Thứ tự dưới đây giúp tránh hai tình huống tệ nhất: mất tệp công việc và bị khoá ổ đĩa sau khi đặt lại.
- Sao lưu tệp cá nhân ra ổ cứng rời hoặc đám mây, kể cả khi định chọn giữ tệp. Kiểm tra các thư mục hay bị quên: Tải xuống, dữ liệu phần mềm kế toán, hồ sơ trình duyệt, tệp ở ổ C ngoài thư mục người dùng.
- Lấy khoá khôi phục mã hoá ổ đĩa. Nhiều laptop Windows 11 bật mã hoá thiết bị hoặc BitLocker sẵn và lưu khoá khôi phục vào tài khoản Microsoft. Mở trang thiết bị trong tài khoản Microsoft trên một máy khác, tìm khoá khôi phục của máy này và ghi ra giấy. Nếu Windows hỏi khoá này trong lúc đặt lại mà bạn không có, có thể không vào được dữ liệu.
- Nhớ mật khẩu tài khoản Microsoft dùng để đăng nhập máy. Thử đăng nhập trên trình duyệt trước.
- Ghi lại danh sách phần mềm đang dùng và mã bản quyền, tài khoản kích hoạt của từng phần mềm. Phần mềm giới hạn số máy thì đăng xuất hoặc huỷ kích hoạt trước.
- Xuất dữ liệu trình duyệt nếu không đồng bộ: dấu trang, mật khẩu đã lưu (cân nhắc bảo mật khi xuất, xem trang AI Bảo Mật).
- Tải sẵn trình điều khiển mạng Wi-Fi hoặc mạng dây từ trang hỗ trợ của hãng máy vào USB, phòng khi Windows không nhận được mạng sau khi cài lại.
- Cắm sạc và để máy ở nơi không bị ai tắt nhầm trong một hai giờ.
Với máy công ty cấp, đừng tự đặt lại. Máy có thể gắn với hệ thống quản lý của công ty, và việc đặt lại có thể làm mất cấu hình, phần mềm có bản quyền doanh nghiệp. Báo bộ phận IT.
Các bước đặt lại trong Cài đặt
Khi Windows còn khởi động được, đây là đường chính.
- Mở Cài đặt, chọn Hệ thống, rồi Khôi phục.
- Ở dòng Đặt lại PC này, bấm nút Đặt lại PC.
- Chọn Giữ tệp cá nhân hoặc Xoá mọi thứ.
- Chọn Tải xuống từ đám mây hoặc Cài đặt lại cục bộ.
- Ở màn hình cài đặt bổ sung, bấm thay đổi cài đặt nếu muốn chỉnh: làm sạch ổ đĩa, xoá cả ổ khác, khôi phục ứng dụng cài sẵn. Đọc kỹ dòng tóm tắt trước khi tiếp.
- Xem danh sách ứng dụng sẽ bị gỡ nếu Windows hiển thị, rồi bấm Đặt lại.
- Máy khởi động lại nhiều lần, hiện phần trăm tiến độ. Không tắt máy, không gập nắp.
Thời gian tuỳ cấu hình và lựa chọn, thường từ ba mươi phút tới vài giờ; bật làm sạch ổ đĩa thì lâu hơn đáng kể. Máy có ổ SSD nhanh hơn nhiều so với ổ cứng cơ. Khi xong, máy vào màn hình thiết lập như máy mới (nếu xoá mọi thứ) hoặc màn hình đăng nhập (nếu giữ tệp).
Khi Windows không khởi động được
Nếu Windows không vào được màn hình đăng nhập, bạn vẫn có thể đặt lại từ môi trường khôi phục của Windows. Sau vài lần khởi động thất bại liên tiếp, nhiều máy tự vào màn hình sửa chữa tự động; chọn tuỳ chọn nâng cao, rồi Khắc phục sự cố, rồi Đặt lại PC này. Nếu máy vẫn vào được màn hình đăng nhập nhưng không đăng nhập được, giữ phím Shift trong lúc bấm Khởi động lại ở biểu tượng nguồn góc màn hình cũng đưa bạn tới môi trường khôi phục.
Trong môi trường này, trước khi đặt lại, thử các tuỳ chọn nhẹ hơn: gỡ bản cập nhật gần nhất nếu lỗi xuất hiện sau khi cập nhật, sửa chữa khởi động, hoặc khôi phục hệ thống về điểm trước đó nếu có. Đặt lại vẫn là bước sau cùng.
Nếu máy hỏi khoá khôi phục BitLocker ở bước này, đây là lúc tờ giấy ghi khoá phát huy tác dụng. Nếu không có khoá và tài khoản Microsoft cũng không lưu, việc đặt lại kiểu xoá mọi thứ vẫn có thể cài lại Windows, nhưng dữ liệu cũ sẽ không đọc được. Trường hợp môi trường khôi phục cũng hỏng, cách còn lại là cài Windows từ USB tạo bằng công cụ chính thức của Microsoft trên máy khác; việc này phức tạp hơn và nên nhờ người có kinh nghiệm.
Sau khi đặt lại: làm gì trong giờ đầu tiên
Chạy Windows Update tới khi hết bản cập nhật. Có thể phải khởi động lại vài lần. Windows Update cũng tải phần lớn trình điều khiển cần thiết.
Kiểm tra Trình quản lý thiết bị. Thiết bị nào có dấu chấm than vàng là thiếu trình điều khiển; tải từ trang hỗ trợ của hãng máy, đúng đời máy.
Mở tệp danh sách ứng dụng đã gỡ trên Màn hình nền. Nếu chọn giữ tệp, tệp này giúp cài lại đủ phần mềm. Cài từ nguồn chính thức, không tải bản bẻ khoá.
Khôi phục tệp từ bản sao lưu và kiểm tra. Mở thử vài tệp quan trọng để chắc chúng còn đọc được.
Chỉnh lại các mặc định. Bàn phím tiếng Việt, định dạng ngày tháng kiểu Việt Nam, ứng dụng khởi động cùng máy, chế độ nguồn. Danh mục Máy tính mới và Ứng dụng mặc định của trang có hướng dẫn từng mục.
Tạo một điểm khôi phục khi máy đã sạch. Sau khi cài đủ phần mềm thiết yếu và máy chạy ổn, bật tính năng bảo vệ hệ thống cho ổ C nếu đang tắt và tạo một điểm khôi phục đặt tên dễ nhớ. Lần sau gặp lỗi do cài nhầm phần mềm hay trình điều khiển, quay về điểm này nhanh hơn nhiều so với đặt lại cả máy.
Ghi chú lại thời gian và lý do đặt lại. Ví dụ giả định: máy văn phòng của một cửa hàng ở Huế được đặt lại vì phần mềm in hoá đơn treo liên tục. Ghi chú ngày làm, phiên bản phần mềm đã cài lại và tình trạng sau một tuần giúp người sau biết lỗi có quay lại không, và lỗi nằm ở máy hay ở phần mềm.
Câu hỏi thường gặp
Đặt lại Windows 11 có mất bản quyền Windows không?
Thường là không. Bản quyền Windows của máy mua kèm thường gắn với phần cứng và tự kích hoạt lại khi máy có mạng. Nếu bạn đã liên kết bản quyền với tài khoản Microsoft, đăng nhập tài khoản đó cũng giúp kích hoạt lại. Bản quyền phần mềm khác như Office thì phải đăng nhập lại.
Chọn giữ tệp cá nhân có cần sao lưu không?
Có. Lựa chọn này giữ tệp trong thư mục người dùng nhưng gỡ mọi phần mềm, kèm theo dữ liệu bên trong thư mục cài phần mềm. Tệp để ở chỗ lạ ngoài thư mục người dùng cũng có thể mất. Ngoài ra sự cố mất điện giữa chừng luôn có thể xảy ra.
Đặt lại Windows mất bao lâu?
Tuỳ máy và lựa chọn, thường từ ba mươi phút tới vài giờ. Máy ổ SSD nhanh hơn ổ cứng cơ nhiều. Chọn tải từ đám mây thì cộng thêm thời gian tải. Bật làm sạch ổ đĩa khi xoá mọi thứ có thể kéo dài thêm vài giờ.
Đặt lại có làm hết virus không?
Xoá mọi thứ và cài lại từ đám mây loại bỏ được phần lớn phần mềm độc hại thông thường nằm trong Windows. Tuy vậy, nếu bạn khôi phục lại các tệp nhiễm từ bản sao lưu thì có thể nhiễm lại. Phần nhận diện và xử lý phần mềm độc hại có hướng dẫn kỹ ở trang AI Bảo Mật.
Máy hỏi khoá khôi phục BitLocker mà không có thì sao?
Kiểm tra trang thiết bị trong tài khoản Microsoft đã dùng đăng nhập máy, nơi khoá thường được lưu tự động. Với máy công ty, hỏi bộ phận IT. Nếu không tìm được ở đâu, dữ liệu trên ổ không đọc được nữa; bạn vẫn có thể cài lại Windows bằng cách xoá ổ.
Có nên đặt lại thay vì cài Windows mới bằng USB không?
Với đa số người dùng, có. Đặt lại PC này đơn giản hơn, tự giữ bản quyền và không cần chuẩn bị USB. Cài từ USB chỉ cần khi môi trường khôi phục hỏng, hoặc khi bạn thay ổ cứng mới hoàn toàn.