Có. Khôi phục cài đặt gốc (còn gọi là reset, factory reset, "xoá tất cả nội dung và cài đặt") xoá toàn bộ dữ liệu nằm trong bộ nhớ trong của máy và đưa phần mềm về trạng thái như lúc mở hộp. Thứ còn lại sau đó chỉ là những gì đã nằm ở nơi khác: trên đám mây, trên máy tính, trên thẻ nhớ rời, hoặc trong tài khoản của dịch vụ. Nói cách khác, câu hỏi đúng không phải "có mất không" mà là "cái gì của mình đang chỉ nằm trong máy".
Bài này đi qua từng loại dữ liệu hay bị hiểu nhầm: ảnh, tin nhắn Zalo, mã xác thực hai lớp, ghi chú, thẻ nhớ, eSIM, ứng dụng đã mua. Cuối bài có danh sách kiểm tra năm phút trước khi bấm nút. Tên mục cài đặt có thể khác theo phiên bản và hãng máy; phần bảo mật khi bán hay cho máy cũ có ở trang AI Bảo Mật, ở đây chỉ bàn chuyện dữ liệu.
Khôi phục cài đặt gốc thật ra làm gì bên trong máy
Điện thoại và máy tính đời mới đều mã hoá bộ nhớ trong theo mặc định. Dữ liệu của bạn được khoá bằng một chìa khoá điện tử cất trong một vùng riêng của máy. Khi khôi phục cài đặt gốc, máy huỷ chìa khoá đó và tạo chìa khoá mới. Những gì đã ghi bằng chìa khoá cũ vẫn còn nằm đâu đó trên chip nhớ trong vài phút, nhưng không còn cách nào đọc được nữa, rồi dần bị ghi đè. Đây là lý do việc xoá trên điện thoại hiện đại chỉ mất vài phút dù máy chứa hàng trăm gigabyte.
Phần mềm hệ điều hành không bị xoá mà quay về bản sạch, nhưng giữ nguyên phiên bản đang cài. Nếu máy bạn đã cập nhật lên phiên bản mới, khôi phục cài đặt gốc không đưa máy về phiên bản cũ lúc xuất xưởng. Nhiều người tưởng reset là "hạ cấp" để máy chạy nhanh như ngày đầu; thực tế máy vẫn ở phiên bản hiện tại, chỉ sạch dữ liệu và ứng dụng.
Những thứ gắn với phần cứng cũng không đổi: số IMEI, số sê-ri, tình trạng pin, các lần sửa chữa đã ghi nhận. Tài khoản bạn đăng nhập trên máy, ví dụ tài khoản Apple hay Google, bị gỡ khỏi máy nhưng bản thân tài khoản và mọi thứ lưu trong đó vẫn còn nguyên trên máy chủ của hãng. Chính vì thế mà sau khi đăng nhập lại, danh bạ, lịch, ảnh đã đồng bộ tự quay về.
Bảng mất – còn sau khi khôi phục cài đặt gốc điện thoại
Bảng dưới áp dụng cho trường hợp phổ biến: khôi phục trong phần cài đặt của máy, không chọn xoá thẻ nhớ. Cột cuối là việc nên làm trước để không mất.
| Loại dữ liệu | Sau khi reset | Việc nên làm trước |
|---|---|---|
| Ảnh, video trong thư viện máy | Mất nếu chưa đồng bộ lên đám mây hoặc chép ra máy tính | Kiểm tra số ảnh trên đám mây khớp với số ảnh trong máy |
| Danh bạ, lịch | Còn nếu đã đồng bộ với tài khoản Google, iCloud; mất nếu lưu "trên máy" | Mở danh bạ, xem mục lưu của từng liên hệ |
| Tin nhắn Zalo, WhatsApp, Messenger | Tuỳ ứng dụng: có ứng dụng chỉ giữ lịch sử trong máy | Sao lưu trong chính ứng dụng, ghi lại thời điểm bản sao lưu |
| Tin nhắn SMS, nhật ký cuộc gọi | Mất nếu không nằm trong bản sao lưu của máy | Bật sao lưu toàn máy hoặc chụp lại tin quan trọng |
| Mã xác thực hai lớp trong ứng dụng tạo mã | Mất nếu ứng dụng không đồng bộ | Chuyển sang máy khác hoặc lưu mã dự phòng |
| Ứng dụng đã mua, gói đăng ký | Ứng dụng bị gỡ; quyền dùng vẫn gắn với tài khoản | Ghi nhớ tài khoản dùng để mua |
| Thẻ nhớ microSD | Thường còn, trừ khi chọn xoá cả thẻ | Tháo thẻ ra trước cho chắc |
| eSIM | Có máy hỏi giữ hay xoá; chọn xoá là mất thuê bao trên máy | Đọc kỹ câu hỏi về eSIM trước khi xác nhận |
Dòng đáng lưu ý nhất là tin nhắn trong ứng dụng chat. Nhiều người nghĩ đăng nhập lại là tin nhắn tự về, vì tài khoản vẫn còn. Với một số ứng dụng, lịch sử trò chuyện chỉ được giữ trong máy hoặc chỉ giữ trên máy chủ trong một thời gian; muốn mang sang máy mới hay giữ lại sau khi reset thì phải chủ động sao lưu bằng tính năng của chính ứng dụng. Cách làm thay đổi theo phiên bản, nên mở mục sao lưu trong cài đặt của ứng dụng để xem trạng thái thật thay vì đoán.
Những thứ hay bị quên vì tưởng đã nằm trên đám mây
Ảnh khi dung lượng đám mây miễn phí đã đầy. Nhiều máy vẫn hiện biểu tượng đồng bộ, nhưng từ lúc gói miễn phí đầy, ảnh mới không được tải lên nữa. Mở ứng dụng ảnh hoặc trang quản lý tài khoản để xem dung lượng còn trống và thời điểm đồng bộ gần nhất. Ảnh chụp tháng trước chưa lên đám mây là ảnh sẽ mất.
Ứng dụng tạo mã xác thực hai lớp. Đây là thứ gây khổ nhiều nhất. Mã sáu số đổi liên tục trong ứng dụng xác thực có thể chỉ nằm trong máy. Reset xong, bạn không đăng nhập được vào email, mạng xã hội hay tài khoản công việc đã bật xác thực hai lớp. Trước khi reset, kiểm tra ứng dụng đó có đồng bộ hay xuất được sang máy khác không, và tìm lại các mã dự phòng đã lưu lúc bật tính năng.
Ghi chú, ghi âm, tệp tải về. Ứng dụng ghi chú có thể lưu trên máy hoặc trong tài khoản, tuỳ lựa chọn lúc tạo. Bản ghi âm cuộc họp, tệp PDF tải về từ email, hoá đơn điện tử lưu trong thư mục tải xuống thường không được sao lưu tự động.
Dữ liệu trong ứng dụng ngân hàng, ví điện tử. Số dư và giao dịch nằm ở ngân hàng nên không mất, nhưng việc kích hoạt lại ứng dụng trên máy đã reset thường đòi xác thực lại bằng số điện thoại, giấy tờ hoặc khuôn mặt. Chuẩn bị SIM chính chủ trong máy và thời gian rảnh.
Tiến trình trò chơi. Game chơi không đăng nhập bằng tài khoản nào thì tiến trình thường nằm trong máy và mất theo. Liên kết với tài khoản trước khi reset nếu bạn quan tâm.
Mật khẩu Wi-Fi và thiết bị Bluetooth. Không quan trọng bằng ảnh, nhưng đủ phiền: tai nghe, đồng hồ, xe máy, loa đều phải ghép đôi lại; mật khẩu Wi-Fi ở cơ quan, nhà người thân phải hỏi lại nếu không đồng bộ qua tài khoản.
Thẻ nhớ, SIM và eSIM: ba thứ nằm ngoài bộ nhớ trong
Thẻ nhớ microSD trên máy Android là bộ nhớ rời, nên quy trình khôi phục cài đặt gốc thông thường không đụng tới, trừ khi bạn tích vào ô xoá cả thẻ nhớ hoặc thẻ đã được định dạng làm bộ nhớ trong. Trường hợp sau đáng chú ý: một số máy cho phép "gộp" thẻ nhớ vào bộ nhớ trong; thẻ khi đó được mã hoá gắn với máy, reset xong thì thẻ coi như trống. Cách chắc nhất là tháo thẻ ra trước khi reset, cắm vào lại sau.
SIM vật lý không lưu dữ liệu đáng kể nào ngoài danh bạ kiểu cũ và vài tin nhắn. Reset không xoá SIM, và số điện thoại vẫn hoạt động. Nếu bạn còn danh bạ lưu trên SIM từ thời máy bàn phím, đây là lúc chép sang tài khoản.
eSIM thì khác. Đây là thuê bao nạp bằng phần mềm vào chip trong máy. Khi khôi phục cài đặt gốc, nhiều máy đưa ra câu hỏi riêng: giữ eSIM hay xoá luôn. Nếu bạn reset để tiếp tục dùng máy, chọn giữ. Nếu chọn xoá, máy mất thuê bao và bạn phải xin nhà mạng cấp lại eSIM, thường kèm thủ tục xác thực chính chủ, trong lúc đó không nhận được mã xác nhận qua tin nhắn. Nếu reset để bán hay cho máy, ngược lại, nên xoá eSIM sau khi đã chuyển thuê bao sang máy mới. Câu chữ của câu hỏi này khác nhau theo hãng, nên đọc chậm trước khi bấm xác nhận.
Đã reset rồi thì có lấy lại được dữ liệu không
Với điện thoại đời mới đã mã hoá bộ nhớ, câu trả lời thực tế là không, trừ những gì nằm trong bản sao lưu. Các dịch vụ quảng cáo "khôi phục dữ liệu sau reset" thường chỉ làm được với máy rất cũ không mã hoá, thẻ nhớ rời, hoặc thực chất là tải lại từ bản sao lưu đám mây mà bạn tự làm được. Đừng đưa máy cho người lạ kèm mật khẩu tài khoản chỉ vì lời hứa lấy lại ảnh.
Việc nên làm ngay sau khi lỡ reset là đăng nhập lại đúng tài khoản cũ và chọn khôi phục từ bản sao lưu trong lúc thiết lập máy. Nhiều người bỏ qua bước này, chọn thiết lập như máy mới, rồi mới nhớ ra có bản sao lưu; khi đó trên iPhone phải xoá máy lần nữa để quay lại màn hình thiết lập, còn trên Android thì tuỳ hãng. Tiếp theo, mở trang quản lý ảnh và lưu trữ của tài khoản trên máy tính để xem còn những gì.
Với ảnh, nhiều dịch vụ đám mây có thùng rác giữ ảnh đã xoá thêm một thời gian. Nếu trước khi reset bạn đã xoá bớt ảnh trên máy và máy đã đồng bộ việc xoá đó, ảnh có thể đang nằm trong thùng rác của đám mây. Với tin nhắn chat, kiểm tra xem ứng dụng có bản sao lưu tự động lên tài khoản đám mây mà bạn quên là đã bật hay không. Ngoài các nơi đó, phần đã mất coi như mất, và bài học là kiểm tra trước lần sau.
Danh sách kiểm tra năm phút trước khi bấm nút
Làm theo thứ tự dưới đây, mỗi mục chỉ cần một hai phút. Nếu mục nào trả lời là "không chắc", dừng lại xử lý mục đó trước.
- Mở ứng dụng ảnh, xem thời điểm đồng bộ gần nhất và dung lượng đám mây còn trống. Lấy vài ảnh chụp tuần này, tìm thử trên đám mây bằng máy khác.
- Mở danh bạ, chọn một liên hệ mới thêm gần đây, xem nó lưu ở tài khoản nào hay chỉ "trên máy".
- Vào từng ứng dụng chat quan trọng, mở mục sao lưu, bấm sao lưu ngay và đợi xong. Ghi lại ngày giờ.
- Mở ứng dụng xác thực hai lớp. Nếu không đồng bộ, chuyển sang máy khác hoặc tắt rồi bật lại xác thực với máy mới cho từng dịch vụ quan trọng.
- Chép ra máy tính các tệp nằm trong thư mục tải xuống, ghi âm, tài liệu công việc.
- Ghi nhớ hoặc tìm lại mật khẩu tài khoản Apple, Google, Samsung đang đăng nhập trên máy. Không nhớ thì đặt lại mật khẩu ngay bây giờ, khi máy còn hoạt động.
- Tháo thẻ nhớ nếu có. Cắm sạc, pin trên một nửa.
Nếu dữ liệu nhạy cảm của công việc nằm trong máy, như bảng lương, hợp đồng khách hàng, khi chép ra máy tính hay tải lên đám mây cá nhân hãy hỏi lại quy định của công ty; phần này có hướng dẫn kỹ hơn ở trang AI Bảo Mật.
Câu hỏi thường gặp
Khôi phục cài đặt gốc có làm mất số điện thoại không?
Không với SIM vật lý: số vẫn hoạt động bình thường sau khi reset. Với eSIM, máy có thể hỏi giữ hay xoá; nếu chọn xoá, thuê bao bị gỡ khỏi máy và bạn phải xin nhà mạng cấp lại eSIM. Số điện thoại không mất hẳn, nhưng có một khoảng thời gian không nhận được cuộc gọi và mã xác nhận.
Reset máy có xoá tài khoản Google hay iCloud không?
Không. Reset chỉ gỡ tài khoản khỏi chiếc máy đó. Bản thân tài khoản, email, ảnh và tệp đã đồng bộ vẫn nằm nguyên trên máy chủ. Sau khi đăng nhập lại bằng đúng tài khoản, những gì đã đồng bộ sẽ tải về dần. Vì vậy điều cần nhớ là mật khẩu tài khoản, không phải lo tài khoản bị xoá.
Ứng dụng đã mua có phải mua lại sau khi reset không?
Không. Quyền dùng ứng dụng và gói đăng ký gắn với tài khoản dùng để mua. Sau khi đăng nhập lại bằng tài khoản đó, bạn tải ứng dụng về và khôi phục giao dịch mua trong ứng dụng nếu cần. Dữ liệu bên trong ứng dụng thì tuỳ ứng dụng có lưu trên tài khoản của họ hay không.
Khôi phục cài đặt gốc có làm máy về phiên bản hệ điều hành cũ không?
Không. Máy giữ nguyên phiên bản hệ điều hành đang cài, chỉ xoá dữ liệu, ứng dụng và cài đặt. Muốn quay về phiên bản cũ là chuyện khác, thường không được hãng hỗ trợ sau một thời gian, và không phải cách để máy nhanh hơn.
Ảnh trong thẻ nhớ có bị mất khi reset không?
Thông thường không, nếu bạn không tích vào ô xoá thẻ nhớ và thẻ không được gộp làm bộ nhớ trong. Để chắc chắn, tháo thẻ ra trước khi reset và cắm lại sau khi máy đã thiết lập xong. Thẻ đã gộp vào bộ nhớ trong thì coi như bị xoá cùng máy.
Có nên nhờ dịch vụ lấy lại dữ liệu sau khi lỡ reset không?
Với điện thoại đời mới đã mã hoá bộ nhớ, dữ liệu sau reset gần như không thể đọc lại. Trước khi trả tiền cho ai, hãy tự kiểm tra bản sao lưu đám mây, thùng rác của dịch vụ ảnh và bản sao lưu trong ứng dụng chat. Không đưa mật khẩu tài khoản cho người lạ chỉ vì lời hứa khôi phục.