Tivi mới mở hộp gần như luôn để chế độ hình ảnh sáng nhất, màu đậm nhất, vì đó là chế độ được tính cho ánh đèn trắng chói của cửa hàng điện máy, không phải cho phòng khách nhà bạn. Đổi sang chế độ Phim hoặc Tiêu chuẩn, hạ độ nét, chỉnh nhiệt độ màu về phía ấm là ba việc mất chưa đến mười phút nhưng làm hình ảnh tự nhiên hẳn: da người không còn đỏ cam, bầu trời không còn xanh gắt, cảnh tối không bị mất chi tiết.
Bài này đi qua từng chế độ hình ảnh thường gặp, các thanh trượt quan trọng nhất, và cách tự kiểm bằng mắt mà không cần dụng cụ đo. Tên mục có thể khác theo phiên bản, hãng máy; bạn tìm trong phần Cài đặt, mục Hình ảnh, thường có nút tắt trên điều khiển. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ, không phải thông số của một mẫu tivi cụ thể.
Vì sao tivi mới lại để chế độ hình ảnh chói như vậy
Ở cửa hàng, hàng chục chiếc tivi xếp cạnh nhau dưới dãy đèn huỳnh quang rất sáng. Người mua đi ngang qua và thường dừng lại trước chiếc sáng nhất, màu rực nhất. Vì vậy nhiều máy xuất xưởng với chế độ kiểu Sống động, Rực rỡ hay Năng động: đèn nền đẩy gần tối đa, độ bão hoà màu tăng mạnh, độ nét cao, nhiệt độ màu lệch về phía lạnh cho màu trắng trông xanh và "sạch". Một số máy còn có riêng chế độ trình diễn cho cửa hàng, nếu lúc thiết lập lần đầu bạn lỡ chọn "dùng ở cửa hàng" thay vì "dùng ở nhà" thì máy sẽ giữ kiểu hình ảnh đó và đôi khi hiện cả khung giới thiệu tính năng.
Mang về nhà, chế độ đó lộ ngay nhược điểm. Phòng khách buổi tối tối hơn cửa hàng rất nhiều nên độ sáng tối đa gây mỏi mắt. Màu bị đẩy làm da người đỏ như vừa phơi nắng, cỏ sân bóng xanh như nhựa. Độ nét cao tạo viền sáng quanh chữ và quanh mép vật thể, nhìn gần thấy rõ. Nhiệt độ màu lạnh khiến cả khung hình như phủ một lớp ánh xanh.
Điều đáng nói là hầu hết chúng ta không bao giờ đổi lại. Đây là một ví dụ rất đời thường của hiệu ứng mặc định: thứ được đặt sẵn sẽ được giữ, kể cả khi nó không hợp. Chỉ cần đổi một lần, mọi chương trình về sau đều được hưởng.
Các chế độ hình ảnh thường gặp và nên dùng khi nào
Mỗi hãng đặt tên khác nhau nhưng các chế độ thường rơi vào vài nhóm giống nhau. Bảng dưới gom theo nhóm để bạn nhận ra trên máy mình.
| Nhóm chế độ | Tên hay gặp | Đặc điểm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Chói, màu đậm | Sống động, Rực rỡ, Năng động | Đèn nền rất cao, màu bị đẩy, trắng ngả xanh | Cửa hàng, phòng rất sáng ban ngày, ít khi hợp ở nhà |
| Cân bằng | Tiêu chuẩn, Tự nhiên | Sáng vừa, màu gần thật hơn, vẫn có vài tăng cường | Xem hằng ngày, phòng có cửa sổ, xem tin tức |
| Chuẩn điện ảnh | Phim, Rạp chiếu, chế độ nhà làm phim, Chuyên gia | Màu bám chuẩn, nhiệt độ màu ấm, tắt phần lớn xử lý thêm | Xem phim, phim bộ, buổi tối, phòng tối |
| Trò chơi | Trò chơi, Game | Giảm độ trễ khi bấm, tắt bớt xử lý | Máy chơi game, máy tính nối vào tivi |
| Thể thao | Thể thao, Bóng đá | Sáng hơn, chuyển động mượt bật mạnh, màu cỏ đậm | Thử khi xem bóng đá, nhiều người thấy quá gắt |
Nếu chỉ làm một việc, bạn chọn chế độ Phim hoặc chế độ nhà làm phim cho buổi tối và Tiêu chuẩn cho ban ngày. Lần đầu nhìn chế độ Phim, nhiều người thấy màu "vàng" và "nhạt". Đó là vì mắt đã quen với ánh xanh của chế độ cửa hàng; sau vài ngày, quay lại chế độ cũ bạn sẽ thấy nó gắt hơn hẳn.
Năm thanh trượt đáng chỉnh, và chỉnh theo hướng nào
Độ sáng đèn nền hoặc độ sáng tấm nền. Đây là thanh quyết định màn hình chói hay dịu. Chỉnh theo phòng: ban ngày nhiều nắng cần cao hơn, buổi tối nên hạ xuống cho đến khi màu trắng không còn làm bạn nheo mắt. Một số tivi để thanh này ở tên "Độ sáng", còn thanh "Độ sáng" kiểu cũ lại là mức đen; bạn đọc dòng mô tả nhỏ trong menu để phân biệt.
Độ tương phản. Giữ quanh mức mặc định của chế độ Phim. Đẩy quá cao làm mất chi tiết ở vùng sáng như mây, áo trắng; nhìn thấy mảng trắng loá liền khối là đã quá tay.
Độ nét. Phần lớn tivi để độ nét mặc định cao hơn cần thiết. Độ nét ở đây không tăng chi tiết thật mà chỉ vẽ thêm viền sáng quanh mép vật thể. Bạn hạ dần cho đến khi viền trắng quanh chữ phụ đề biến mất; ở nhiều máy, mức thấp hoặc bằng không là đẹp nhất với nội dung 4K.
Màu sắc hay độ bão hoà. Nếu đã chọn chế độ Phim thì gần như không cần đụng. Nếu dùng Tiêu chuẩn, bạn nhìn da người: da đỏ cam là màu quá cao, da xám xịt là quá thấp.
Nhiệt độ màu hay tông màu. Thường có các nấc Lạnh, Tiêu chuẩn, Ấm 1, Ấm 2. Chuẩn phim truyền hình gần với nấc ấm. Màu trắng nhìn hơi ngả vàng ở nấc ấm là đúng, không phải lỗi. Nếu thấy quá vàng, bạn lùi về Ấm 1.
Các tính năng tăng cường nên tắt hoặc để thấp
Bên dưới các thanh chính thường có một mục cài đặt nâng cao hoặc chuyên gia, chứa nhiều tính năng "làm đẹp" được bật sẵn. Mỗi hãng một tên, nhưng chức năng thường là các loại sau.
- Tương phản động hoặc tăng cường tương phản: làm cảnh tối tối hơn, cảnh sáng sáng hơn theo từng khung hình; hay làm mất chi tiết vùng tối và gây nhấp nháy độ sáng khi chuyển cảnh. Nên để thấp hoặc tắt.
- Giảm nhiễu số và giảm nhiễu MPEG: có ích với kênh truyền hình độ phân giải thấp hoặc video mạng nén mạnh, nhưng với phim chất lượng tốt thì làm mặt người trông như sáp. Để tự động hoặc thấp.
- Màu mở rộng hoặc màu sống động: kéo màu ra ngoài chuẩn, làm mọi thứ rực hơn thực tế. Nên tắt với chế độ Phim.
- Cảm biến ánh sáng môi trường: tự giảm sáng khi phòng tối. Tiện cho người không muốn chỉnh tay; nếu thấy màn hình tự tối đi lúc không mong muốn thì tắt.
- Chế độ tiết kiệm năng lượng: thường hạ đèn nền rất sâu, làm hình xỉn. Phần này có bài riêng trong cùng danh mục về chế độ chờ và điện năng.
- Làm mượt chuyển động: tạo ra hiệu ứng phim trông như quay bằng máy quay gia đình; có bài riêng hướng dẫn chỉnh.
Đừng tắt tất cả trong một lần rồi kết luận. Bạn tắt từng thứ, xem lại một cảnh quen thuộc, giữ lại thứ nào làm hình dễ chịu hơn với mắt mình.
Quy trình mười phút cho một chiếc tivi mới
Thứ tự dưới đây giúp bạn không bị rối giữa hàng chục thanh trượt. Bạn chuẩn bị một đoạn phim quen, có cảnh người nói chuyện ở cự ly gần, một cảnh ban đêm và một cảnh ngoài trời nắng.
- Kiểm tra máy đang ở chế độ dùng tại nhà, không phải chế độ cửa hàng hay trình diễn. Mục này thường nằm trong phần Hệ thống hoặc Tuỳ chọn chung.
- Mở đoạn phim, rồi mới vào phần Hình ảnh. Nhiều tivi lưu cài đặt riêng cho từng cổng vào và cho từng loại nội dung, nên chỉnh khi đang phát đúng nguồn bạn hay xem.
- Chọn chế độ Phim hoặc chế độ nhà làm phim. Nếu thấy quá tối cho ban ngày, dùng Tiêu chuẩn.
- Chỉnh độ sáng đèn nền theo phòng, rồi hạ độ nét đến khi hết viền sáng quanh phụ đề.
- Xem cảnh ban đêm: nếu áo đen, tóc đen thành một mảng không thấy chi tiết, nhích thanh mức đen lên một hai nấc.
- Xem cảnh người nói chuyện: da tự nhiên là được. Đừng chỉnh màu theo ký ức về chế độ cũ.
- Tìm tuỳ chọn áp dụng cho tất cả nguồn vào nếu bạn muốn mọi cổng dùng chung cài đặt; nếu không, lặp lại cho cổng của đầu thu hoặc máy chơi game.
- Xem thử vài ngày rồi mới tinh chỉnh tiếp. Mắt cần thời gian quen với màu đúng.
Nội dung HDR và vì sao phải chỉnh thêm một lần
Khi bạn mở một bộ phim hỗ trợ dải tương phản động mở rộng, tức HDR, từ ứng dụng xem phim hoặc đầu phát, nhiều tivi tự chuyển sang một bộ cài đặt riêng. Biểu tượng HDR hoặc tên định dạng thường hiện góc màn hình vài giây. Lúc này các thanh bạn đã chỉnh ở nội dung thường không còn áp dụng, nên bạn phải vào lại phần Hình ảnh khi đang phát nội dung HDR và chọn chế độ một lần nữa.
Với HDR, đèn nền thường được đẩy lên cao theo mặc định và nên giữ như vậy, vì định dạng này cần độ sáng để tái hiện vùng sáng. Việc cần làm vẫn là chọn chế độ Phim hoặc nhà làm phim, tắt màu mở rộng, hạ độ nét. Nếu cảnh tối quá tối, nhiều máy có mục ánh xạ tông màu động hoặc chi tiết tối; bạn bật thử và so sánh.
Một lưu ý thực tế: không phải cứ có chữ HDR là hình đẹp hơn. Tivi tầm phổ thông có độ sáng tối đa hạn chế, nên phim HDR đôi khi trông tối và nhạt hơn bản thường. Đó không phải do bạn chỉnh sai. Nếu ứng dụng cho chọn chất lượng phát, bạn có thể thử cả hai rồi giữ bản dễ xem hơn trong phòng mình.
Khi nào nên giữ mặc định, khi nào nên nhờ người chỉnh
Không phải ai cũng cần chạm vào phần Hình ảnh. Nếu nhà bạn chủ yếu xem thời sự, ca nhạc vào ban ngày trong phòng nhiều cửa kính, chế độ Tiêu chuẩn với độ nét hạ bớt đã đủ tốt. Với người lớn tuổi quen một kiểu hình ảnh, thay đổi quá nhiều lại gây khó chịu; bạn có thể giữ chế độ cũ và chỉ hạ độ sáng vào buổi tối.
Ngược lại, nếu bạn hay xem phim buổi tối, xem bóng đá, hoặc tivi đặt trong phòng ngủ, đổi chế độ là việc nên làm ngay trong tuần đầu. Ghi lại các thông số đã chọn vào ghi chú trên điện thoại để lỡ cập nhật phần mềm hay khôi phục cài đặt gốc thì còn chỉnh lại nhanh.
Dịch vụ cân chỉnh màu chuyên nghiệp bằng máy đo tồn tại, dành cho người rất kỹ tính hoặc phòng chiếu phim gia đình. Với đa số gia đình, chế độ Phim hoặc chế độ nhà làm phim đã gần chuẩn và không cần thêm. Phần thiết lập lần đầu cho tivi thông minh, âm thanh, điện năng có bài riêng trong danh mục này; phần quản lý tivi cho trẻ em và quyền riêng tư bạn xem ở trang AI Bảo Mật.
Câu hỏi thường gặp
Chế độ Phim có làm tivi tối và tốn ít điện hơn không?
Thường có, vì chế độ Phim đặt đèn nền thấp hơn chế độ Sống động. Mức chênh điện năng tuỳ máy và tuỳ độ sáng bạn chọn sau đó. Nếu thấy tối, bạn tăng thanh độ sáng đèn nền chứ không cần quay về Sống động.
Đổi chế độ hình ảnh có ảnh hưởng gì đến tuổi thọ tivi không?
Không gây hại. Chạy đèn nền thấp hơn và tắt bớt xử lý còn giảm nhiệt trên tấm nền. Với tấm nền tự phát sáng, để độ sáng vừa phải và tránh hình tĩnh rất sáng nhiều giờ liền là thói quen tốt cho độ bền.
Vì sao chỉnh xong mà mở ứng dụng khác thì hình lại như cũ?
Nhiều tivi lưu cài đặt riêng cho từng cổng vào, từng ứng dụng, và riêng cho nội dung thường với nội dung HDR. Bạn tìm tuỳ chọn áp dụng cho tất cả nguồn, hoặc chỉnh lại khi đang phát ở nguồn và loại nội dung đó.
Có nên chép thông số cài đặt của người khác trên mạng không?
Có thể dùng làm điểm khởi đầu nếu đúng mẫu tivi, nhưng mỗi tấm nền có sai lệch nhỏ và mỗi phòng có ánh sáng khác. Chép xong bạn vẫn nên xem lại bằng mắt với phim quen, nhất là độ sáng và mức đen.
Chế độ nhà làm phim là gì, có khác chế độ Phim không?
Đây là chế độ do một nhóm hãng và nhà làm phim thống nhất, tắt hầu hết xử lý thêm để hình gần với ý đồ người làm phim nhất. Về cảm nhận nó gần với chế độ Phim, khác biệt nằm ở chỗ được chuẩn hoá giữa các hãng hơn. Máy không có thì dùng chế độ Phim.
Xem bóng đá có nên giữ chế độ Thể thao không?
Chế độ Thể thao làm sân cỏ xanh và sáng hơn, chuyển động mượt bật mạnh. Một số người thích, nhiều người thấy gắt và giả. Bạn thử xem một hiệp với chế độ Tiêu chuẩn có bật chuyển động mượt ở mức thấp rồi so sánh.