Bấm nút tắt trên điều khiển, màn hình tối đi, nhưng nhiều tivi thông minh không thực sự ngủ: chúng giữ mạng, giữ bộ xử lý ở trạng thái chờ để bật lên trong một hai giây, nhận lệnh từ điện thoại hay loa, và tải bản cập nhật ban đêm. Các tính năng này thường được bật sẵn. Mỗi thứ có lợi riêng, nhưng cũng có cái giá về điện năng và độ ấm của máy mà ít ai được giải thích lúc mua.
Bài này giúp bạn biết chế độ chờ nào đang bật, giữ cái nào, tắt cái nào, và cách dùng chế độ tiết kiệm năng lượng sao cho hình không bị xỉn. Bài không đưa con số tiêu thụ điện của mẫu tivi cụ thể; các con số minh hoạ đều là ví dụ giả định, còn thông số thật bạn xem trên nhãn năng lượng và tài liệu của máy. Tên mục có thể khác theo phiên bản, hãng máy.
Tắt bằng điều khiển khác với tắt hẳn như thế nào
Tivi đời cũ khi tắt bằng điều khiển chỉ giữ lại một mạch nhỏ để nghe tín hiệu hồng ngoại từ điều khiển. Mức tiêu thụ ở trạng thái này rất thấp. Tivi thông minh phức tạp hơn: chúng là một chiếc máy tính nhỏ chạy hệ điều hành, khởi động từ đầu mất thời gian, nên nhà sản xuất thêm các chế độ chờ "nông" để bật lên nhanh.
Khi bật khởi động nhanh, tivi tắt màn hình và loa nhưng giữ bộ xử lý, bộ nhớ ở trạng thái gần như đang chạy. Lần bật sau chỉ mất một hai giây và quay lại đúng ứng dụng đang mở. Khi tắt tính năng này, tivi vào trạng thái chờ sâu hơn; bật lên mất lâu hơn, có khi mười mấy giây, nhưng mức điện lúc chờ thấp hơn.
Ngoài ra còn có chế độ chờ có mạng: tivi giữ kết nối Wi-Fi hoặc mạng dây để nhận lệnh bật từ ứng dụng điện thoại, từ loa thông minh, để chiếu màn hình điện thoại lên, hoặc để tải cập nhật. Ở nhiều thị trường có quy định giới hạn điện năng ở trạng thái chờ, nhưng chế độ chờ có mạng thường được phép tiêu thụ cao hơn chờ thường. Nghĩa là mỗi tính năng tiện lợi được bật đều có thể cộng thêm một ít điện cho hai mươi mấy tiếng mỗi ngày tivi không được xem.
Các tính năng giữ tivi "thức" và có nên giữ
Tên gọi khác nhau theo hãng, nhưng nhóm chức năng thường như sau.
| Tính năng | Lợi ích | Cái giá | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Khởi động nhanh, bật tức thì | Bật lên trong vài giây, quay lại ứng dụng cũ | Tiêu thụ điện lúc chờ cao hơn, máy ấm nhẹ | Tắt nếu bạn không phiền chờ thêm vài giây |
| Bật bằng mạng, bật từ điện thoại | Bật tivi từ ứng dụng hoặc khi chiếu màn hình | Giữ mạng chạy suốt đêm | Giữ nếu thật sự dùng, không thì tắt |
| Nghe lệnh giọng nói rảnh tay | Gọi trợ lý mà không cầm điều khiển | Micro và bộ xử lý luôn chờ | Tắt nếu cả nhà vẫn dùng nút trên điều khiển |
| Tự bật theo thiết bị HDMI | Bật đầu thu hay máy chơi game là tivi bật theo | Rất ít, chủ yếu tiện lợi | Thường nên giữ |
| Tải cập nhật lúc chờ | Máy luôn có bản phần mềm mới | Thức dậy định kỳ ban đêm | Giữ, hoặc chuyển sang tự kiểm khi bật máy |
Cách nghĩ đơn giản: tính năng nào bạn dùng hằng tuần thì giữ, tính năng nào bạn không nhớ là có thì tắt. Mỗi tính năng tắt đi tiết kiệm không nhiều, nhưng cộng qua cả năm và cộng nhiều thiết bị trong nhà thì đáng để làm một lần.
Ước tính điện năng chờ bằng phép tính của chính bạn
Bạn không cần đồng hồ đo chuyên dụng để có khái niệm. Thông số công suất chờ thường ghi trong tài liệu kỹ thuật hoặc nhãn năng lượng của máy. Phép tính: công suất chờ nhân với số giờ chờ mỗi ngày nhân với số ngày, chia một nghìn để ra số kilowatt giờ, rồi nhân với giá điện bậc thang mà nhà bạn đang chịu.
Ví dụ giả định: một chiếc tivi khi bật khởi động nhanh tiêu thụ mười oát lúc chờ, khi tắt tính năng này chỉ còn dưới một oát. Tivi chờ khoảng hai mươi giờ mỗi ngày. Mức chênh là khoảng chín oát nhân hai mươi giờ, gần hai trăm oát giờ mỗi ngày, tức khoảng sáu kilowatt giờ mỗi tháng. Con số này chỉ minh hoạ cách tính; thông số thật của máy bạn có thể cao hơn hoặc thấp hơn nhiều.
Nếu muốn đo thật, ổ cắm đo điện năng loại cắm trung gian bán khá phổ biến, cho bạn biết tivi đang ăn bao nhiêu oát ở từng trạng thái. Đo một lần với khởi động nhanh bật, một lần tắt, bạn sẽ có con số của chính nhà mình. Cùng chiếc ổ đo đó, bạn kiểm thêm đầu thu, hộp truyền hình, loa thanh, những thiết bị cũng hay nằm chờ suốt ngày đêm.
Chế độ tiết kiệm năng lượng: dùng sao cho hình không xỉn
Hiểu nó làm gì. Phần lớn điện năng của tivi khi đang xem nằm ở đèn nền hoặc độ sáng tấm nền. Chế độ tiết kiệm năng lượng chủ yếu hạ độ sáng này, có khi rất sâu, đôi khi kèm giảm sáng theo nội dung. Vì thế bật mức cao là hình tối và xỉn, nhiều người tưởng tivi kém.
Chọn mức thấp hoặc tự động. Mức thấp thường giảm sáng vừa phải, khó nhận ra trong phòng tối. Mức tự động dùng cảm biến ánh sáng phòng: ban ngày sáng, buổi tối dịu. Đây thường là cân bằng tốt giữa điện và mắt.
Hoặc tự hạ độ sáng bằng tay. Nếu bạn đã chỉnh chế độ hình ảnh Phim với độ sáng vừa đủ cho phòng, bạn đã tiết kiệm phần lớn mà không cần bật chế độ tiết kiệm, vì chế độ Phim vốn sáng thấp hơn chế độ Sống động mặc định.
Tắt màn hình khi chỉ nghe. Nhiều tivi có tuỳ chọn tắt màn hình nhưng vẫn phát tiếng, tiện khi mở nhạc, nghe đọc truyện, nghe thời sự lúc nấu ăn. Màn hình tắt là phần tiêu thụ lớn nhất được cắt đi.
Hẹn giờ và tự tắt: những mặc định có lợi nên bật
Bên cạnh các tính năng giữ tivi thức, có vài cài đặt làm điều ngược lại mà nhiều máy để tắt hoặc để thời gian rất dài. Bạn rà qua các mục sau.
- Tự tắt khi không có tín hiệu: tivi tự về chế độ chờ khi nguồn vào mất tín hiệu một lúc, ví dụ đầu thu đã tắt. Nên bật, thời gian khoảng mười lăm phút là hợp lý.
- Tự tắt khi không có thao tác: nếu vài giờ không ai bấm điều khiển, tivi hỏi có còn xem không rồi tự tắt. Rất có ích khi ông bà hay ngủ quên trước tivi. Bạn chọn thời gian đủ dài để không làm phiền người xem phim dài.
- Hẹn giờ ngủ: tắt sau một khoảng cố định, dùng cho phòng ngủ.
- Tắt màn hình chờ, ảnh nghệ thuật lúc rảnh: một số tivi hiện ảnh, đồng hồ khi không xem. Đẹp nhưng vẫn là màn hình đang sáng; tắt nếu không cần.
- Tắt hẳn bằng ổ cắm khi đi vắng dài ngày: về quê vài ngày, đi du lịch, rút điện hoặc tắt ổ cắm có công tắc cho cả cụm tivi, đầu thu, loa. Mùa mưa giông, việc này còn bảo vệ thiết bị khỏi xung điện.
Lưu ý: không nên tắt nguồn tổng hằng ngày giữa lúc tivi đang cập nhật phần mềm. Nếu tivi báo đang cập nhật, bạn chờ xong rồi mới rút điện.
Cả cụm thiết bị quanh tivi cũng đang nằm chờ
Tivi hiếm khi đứng một mình. Quanh nó thường có hộp truyền hình của nhà mạng, đầu thu kỹ thuật số, loa thanh, máy chơi game, có khi thêm bộ phát Wi-Fi phụ. Mỗi thiết bị có chế độ chờ riêng với mặc định riêng, và phần lớn mặc định là "luôn sẵn sàng". Cộng lại, cụm giải trí trong phòng khách có thể tiêu thụ ở trạng thái chờ nhiều hơn chính chiếc tivi.
Hộp truyền hình hay có hai mức chờ: chờ nhanh giữ hộp gần như đang chạy để bật lên là có hình ngay, và chờ sâu tắt gần hết. Máy chơi game có chế độ nghỉ để tải trò chơi, sạc tay cầm qua đêm. Loa thanh có chế độ chờ để tự bật theo tivi qua cổng HDMI. Bạn mở cài đặt nguồn điện hoặc năng lượng của từng thiết bị, đọc mô tả của từng chế độ và chọn mức vừa với thói quen.
Một giải pháp gọn là gom cả cụm vào một ổ cắm có công tắc riêng, đặt ở chỗ dễ với tới. Đi ngủ hoặc đi làm, bạn tắt một lần cho cả cụm. Lưu ý: bộ phát Wi-Fi chính của nhà và thiết bị cần chạy suốt như camera, ổ lưu trữ không nên cắm chung ổ này. Chọn ổ cắm có chất lượng, đủ tải, không cắm nối tiếp nhiều ổ với nhau.
Nếu tivi và loa thanh nói chuyện với nhau qua tính năng điều khiển qua HDMI, việc tắt nguồn cả cụm đôi khi làm chúng phải nhận lại nhau khi bật. Đa số tự xử lý; nếu lần sau bật lên mất tiếng, bạn chọn lại đầu ra âm thanh là xong.
Cân nhắc cuối: tiện lợi của ai, điện của ai
Mặc định bật khởi động nhanh, bật nghe giọng nói, bật chế độ chờ có mạng là lựa chọn hợp lý từ phía nhà sản xuất: người dùng thấy máy nhanh, thông minh, ít than phiền. Phần điện năng trải đều ra từng ngày, không ai để ý. Đây là ví dụ quen thuộc của việc mặc định được chọn theo trải nghiệm bán hàng chứ không nhất thiết theo lợi ích của từng gia đình.
Không có câu trả lời đúng cho mọi nhà. Nhà có trẻ nhỏ hay bật tắt tivi liên tục có thể muốn giữ khởi động nhanh. Nhà chủ yếu xem buổi tối một hai tiếng, tivi đặt ở phòng ít người, thì tắt nó đi gần như không mất gì. Điều quan trọng là bạn chọn, thay vì để mặc định chọn thay.
Sau khi cập nhật phần mềm lớn hoặc khôi phục cài đặt gốc, một số tivi bật lại các tính năng này. Bạn ghi chú các thay đổi đã làm để rà lại nhanh. Phần chọn chế độ hình ảnh và thiết lập ban đầu có bài riêng trong danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Tắt khởi động nhanh có làm tivi bền hơn không?
Không có bằng chứng rõ ràng rằng chế độ chờ nông làm hỏng tivi. Lợi ích chính của việc tắt là giảm điện năng lúc chờ và máy mát hơn khi không dùng. Đổi lại, mỗi lần bật bạn chờ lâu hơn vài giây.
Có nên rút phích cắm tivi mỗi tối không?
Không bắt buộc. Rút điện tiết kiệm phần điện chờ còn lại nhưng bất tiện, và nếu tivi đang tải cập nhật thì có thể gián đoạn. Cách cân bằng là tắt khởi động nhanh, rồi chỉ ngắt điện khi đi vắng dài ngày hoặc khi có giông sét.
Vì sao tắt khởi động nhanh rồi mà tivi vẫn ấm?
Tivi thông minh có thể thức dậy định kỳ để kiểm tra và tải cập nhật, hoặc vẫn giữ mạng cho tính năng bật từ điện thoại. Bạn kiểm tra thêm mục chế độ chờ có mạng và tự cập nhật, tắt những gì không dùng.
Chế độ tiết kiệm năng lượng có làm hỏng màu không?
Không làm hỏng, chỉ làm tối và đôi khi làm giảm độ tương phản cảm nhận. Nếu thấy hình xỉn, bạn chọn mức thấp hoặc tự động, hoặc tắt hẳn và tự chỉnh độ sáng đèn nền cho vừa phòng.
Tắt bật nghe giọng nói rảnh tay có còn dùng được trợ lý không?
Thường vẫn dùng được bằng cách bấm nút micro trên điều khiển rồi nói. Bạn chỉ mất khả năng gọi trợ lý từ xa mà không cầm điều khiển. Phần cài đặt trợ lý ảo có bài riêng ở danh mục trợ lý AI của trang.
Đầu thu và hộp truyền hình có cần chỉnh giống tivi không?
Có. Nhiều hộp truyền hình cũng có chế độ chờ nhanh và chờ sâu, và thường nằm chờ suốt ngày đêm. Bạn tìm trong cài đặt nguồn điện của hộp, hoặc dùng ổ cắm đo điện để biết hộp đang tiêu thụ bao nhiêu lúc chờ.