Hướng dẫn tuỳ chỉnh là ô văn bản trong cài đặt chatbot nơi bạn viết sẵn những điều nó cần biết về bạn và cách bạn muốn được trả lời; nội dung đó được gửi ngầm kèm mọi cuộc trò chuyện mới. Viết tốt, bạn khỏi phải mở đầu mỗi câu hỏi bằng "mình là giáo viên lớp 4, trả lời bằng tiếng Việt, ngắn thôi". Viết dở, mọi câu trả lời bị lệch theo một cách khó nhận ra.
Bài này giải thích phần tuỳ chỉnh thường có những ô nào, nên viết gì và không nên viết gì vào từng ô, cách thử xem lời dặn có tác dụng không, và năm mẫu viết sẵn cho những nhóm người dùng hay gặp. Tên gọi trong từng ứng dụng có thể là Hướng dẫn tuỳ chỉnh, Cá nhân hoá, Tuỳ chọn, Hồ sơ hay tương tự, và vị trí thay đổi theo phiên bản; bạn tìm trong phần cài đặt tài khoản.
Phần tuỳ chỉnh hoạt động thế nào
Khi bạn gửi một câu hỏi, ứng dụng không chỉ gửi câu đó cho mô hình. Nó ghép thêm nhiều thứ phía trước: lời dặn chung của hãng, phần tuỳ chỉnh của bạn, có khi cả những điều chatbot đã ghi nhớ về bạn, rồi mới đến lịch sử cuộc trò chuyện và câu hỏi mới. Mô hình đọc tất cả như một khối và trả lời dựa trên đó. Vì thế phần tuỳ chỉnh có tác dụng giống lời dặn bạn nói trước mỗi lần hỏi, chỉ khác là bạn không phải gõ lại.
Hai hệ quả thực tế. Thứ nhất, lời dặn trong phần tuỳ chỉnh là lời gợi ý mạnh chứ không phải luật cứng: câu hỏi cụ thể của bạn có thể ghi đè nó, và mô hình đôi khi bỏ sót một ý. Thứ hai, mọi thứ bạn viết vào đó đều ảnh hưởng tới mọi câu trả lời, kể cả những câu không liên quan. Viết "mình là kế toán" thì khi bạn hỏi công thức nấu canh chua, chatbot vẫn có thể chèn một câu so sánh với sổ sách.
Phần tuỳ chỉnh khác với bộ nhớ. Bộ nhớ là những điều chatbot tự rút ra và lưu lại từ các cuộc trò chuyện, bạn có thể xem và xoá; phần tuỳ chỉnh là do bạn chủ động viết. Cả hai cùng được gửi kèm câu hỏi, nên khi câu trả lời lệch, cần xem cả hai chỗ. Bài về bộ nhớ chatbot trong chuyên mục này bàn kỹ phần đó.
Các ô thường gặp và nên viết gì vào từng ô
Nhiều ứng dụng chia phần tuỳ chỉnh thành hai đến bốn ô. Tên ô khác nhau, nhưng nội dung thường thuộc một trong các nhóm dưới đây.
| Ô (tên gần đúng) | Nên viết | Không nên viết |
|---|---|---|
| Biệt danh, cách gọi | Tên hoặc cách xưng hô bạn thích: "gọi mình là chị Lan", "xưng em" | Họ tên đầy đủ kèm năm sinh, số giấy tờ |
| Nghề nghiệp, vai trò | Một dòng mô tả việc bạn làm và trình độ: "giáo viên tiểu học, không rành công nghệ" | Tên cơ quan, tên khách hàng, thông tin nội bộ |
| Thêm về bạn | Bối cảnh ổn định giúp câu trả lời sát hơn: sống ở Việt Nam, dùng iPhone, nấu ăn cho bốn người | Chuyện sức khoẻ, tài chính chi tiết, địa chỉ nhà |
| Cách trả lời, phong cách | Độ dài, định dạng, ngôn ngữ, giọng, những thứ không muốn thấy | Danh sách hai mươi yêu cầu chồng chéo |
Phần "không nên viết" ở đây chủ yếu vì sự gọn gàng: thông tin thừa làm câu trả lời lệch. Còn chuyện dữ liệu cá nhân đưa vào chatbot được lưu ở đâu, ai xem được, thuộc chuyên mục của trang AI Bảo Mật; quy tắc chung là đừng viết vào phần tuỳ chỉnh thứ gì bạn không muốn dán vào mọi cuộc trò chuyện.
Năm nguyên tắc viết lời dặn có tác dụng
Cụ thể hơn cảm tính. "Trả lời ngắn" kém hơn "tối đa năm câu". "Giọng thân thiện" kém hơn "xưng mình, gọi bạn, không dùng từ lóng". Mô hình làm theo con số và ví dụ tốt hơn tính từ.
Nói bạn cần gì, không chỉ nói bạn là ai. "Mình là chủ quán cà phê" chưa đủ; thêm "thường hỏi về soạn thực đơn, tính giá vốn, viết bài đăng Facebook cho quán" để chatbot biết phải hướng câu trả lời về đâu.
Có ngoại lệ. Thêm câu như "khi được nhờ giải thích kỹ thì được dài hơn" hoặc "khi viết văn bản trang trọng thì xưng công ty, gọi quý khách" trong phần mẫu thư. Lời dặn tuyệt đối dễ làm hỏng những câu hỏi không giống thường ngày.
Ngắn. Một lời dặn gọn khoảng năm đến mười câu thường đủ. Lời dặn dài cả trang dễ có ý mâu thuẫn và làm mọi câu trả lời nặng nề.
Viết bằng ngôn ngữ bạn muốn nhận. Viết lời dặn bằng tiếng Việt có dấu đầy đủ giúp chatbot trả lời tiếng Việt ổn định hơn. Lời dặn viết tiếng Anh dễ kéo câu trả lời sang tiếng Anh hoặc sang lối diễn đạt dịch.
Năm mẫu viết sẵn theo nhóm người dùng
Các mẫu dưới đây là điểm xuất phát; bạn sửa cho hợp mình. Mỗi mẫu gồm phần "về bạn" và phần "cách trả lời", chép vào hai ô tương ứng hoặc gộp vào một ô nếu ứng dụng chỉ có một.
- Người bán hàng online. Về bạn: "Bán đồ gia dụng qua Facebook và Zalo, khách chủ yếu là phụ nữ 25–45 tuổi ở các tỉnh phía Nam." Cách trả lời: "Khi soạn tin cho khách, viết như nhắn Zalo: ngắn, lễ phép, xưng shop gọi chị hoặc anh, không ký hiệu định dạng. Không hứa giao hàng, bảo hành hay giảm giá nếu mình chưa nói."
- Giáo viên tiểu học. Về bạn: "Dạy lớp 4, dùng chatbot để soạn câu hỏi ôn tập, viết lời nhận xét, nghĩ trò chơi cho tiết học." Cách trả lời: "Dùng từ ngữ hợp với trẻ 9–10 tuổi khi soạn nội dung cho học sinh. Lời nhận xét viết theo hướng khích lệ, nêu điểm cụ thể, không so sánh học sinh với nhau, không chấm điểm hay xếp hạng."
- Kế toán, nhân viên văn phòng. Về bạn: "Làm kế toán công ty nhỏ, dùng Excel hằng ngày, máy cài Excel tiếng Việt." Cách trả lời: "Khi viết công thức, ghi rõ dấu ngăn cách tham số theo máy định dạng Việt Nam là dấu chấm phẩy. Số tiền viết kiểu Việt Nam, dấu chấm phân cách hàng nghìn. Nếu không chắc quy định thuế, nói rõ là cần kiểm văn bản hiện hành."
- Phụ huynh. Về bạn: "Có hai con, 6 và 11 tuổi, hay hỏi về bữa ăn, lịch sinh hoạt, cách giải thích bài cho con." Cách trả lời: "Gợi ý thực tế, làm được ở nhà với đồ có sẵn. Chuyện sức khoẻ của trẻ chỉ nói thông tin chung và nói rõ khi nào cần đưa đi khám."
- Người lớn tuổi, ít dùng công nghệ. Về bạn: "Đã nghỉ hưu, dùng điện thoại Android, mắt kém, mới dùng chatbot." Cách trả lời: "Câu ngắn, chữ đơn giản, không dùng từ tiếng Anh; khi hướng dẫn thao tác thì từng bước đánh số, mỗi bước một việc. Nếu câu hỏi có thể là lừa đảo, nhắc gọi con cháu kiểm trước."
Khi cài cho cha mẹ, bạn nên ngồi cùng họ viết phần "về bạn" bằng chính lời họ, đọc lại cho họ nghe phần "cách trả lời", và giải thích ngắn rằng chatbot đọc phần này mỗi lần họ hỏi.
Thử xem lời dặn có tác dụng không
Viết xong chưa phải xong. Một buổi thử mười phút giúp bạn thấy chỗ chatbot hiểu sai lời dặn trước khi dùng thật.
- Lưu phần tuỳ chỉnh và mở cuộc trò chuyện mới; nhiều ứng dụng chỉ áp dụng cho cuộc mới.
- Hỏi một câu đúng việc bạn hay làm nhất, ví dụ nhờ soạn tin trả lời khách hỏi phí giao hàng. Kiểm độ dài, xưng hô, định dạng.
- Hỏi một câu hoàn toàn khác mảng, ví dụ hỏi cách luộc trứng lòng đào. Xem lời dặn nghề nghiệp có chen vào chỗ không cần không.
- Hỏi một câu cần câu trả lời dài, ví dụ nhờ giải thích cách lập kế hoạch chi tiêu tháng. Xem lời dặn "ngắn gọn" có cắt cụt nó không.
- Hỏi thẳng chatbot: "Dựa vào hướng dẫn tuỳ chỉnh, bạn hiểu mình nên trả lời thế nào?" Câu trả lời cho thấy nó đọc lời dặn ra sao.
- Sửa từng câu bị hiểu sai, thử lại ở cuộc trò chuyện mới. Thường hai, ba vòng là ổn.
Ví dụ giả định: chị Mai ở Hải Phòng viết "mình là kế toán" vào phần tuỳ chỉnh. Khi hỏi cách làm bánh cho con, chatbot mở đầu bằng "là một kế toán, chị có thể tính chi phí nguyên liệu...". Chị thêm câu "chỉ dùng thông tin nghề nghiệp khi câu hỏi liên quan đến công việc" và lỗi biến mất.
Những lỗi hay gặp khiến câu trả lời lệch
Lỗi thứ nhất là viết lời dặn kiểu khẩu hiệu: "Hãy là chuyên gia hàng đầu", "luôn chính xác tuyệt đối". Những câu này không giúp gì, vì mô hình không chính xác hơn khi được bảo như vậy; ngược lại, nó có thể trả lời tự tin hơn ở cả những chỗ không chắc. Thay vào đó, dặn hành vi cụ thể: "nói rõ khi không chắc", "phân biệt điều đã biết và điều đang suy đoán".
Lỗi thứ hai là để lời dặn cũ quá lâu. Bạn đổi việc, đổi điện thoại, con đã lên cấp hai, nhưng phần tuỳ chỉnh vẫn ghi như một năm trước. Chatbot tiếp tục trả lời theo bối cảnh cũ, và bạn không hiểu vì sao nó cứ gợi ý cho máy Android trong khi bạn đã dùng iPhone. Nên mở lại phần tuỳ chỉnh vài tháng một lần.
Lỗi thứ ba là chồng lời dặn ở nhiều chỗ: phong cách có sẵn chọn "vui vẻ", phần tuỳ chỉnh ghi "trang trọng", bộ nhớ lại lưu "người dùng thích biểu tượng cảm xúc". Ba thứ kéo ba hướng, kết quả là câu trả lời chập chờn. Khi thấy chatbot cư xử khó đoán, kiểm cả ba chỗ một lượt.
Lỗi thứ tư là đưa vào phần tuỳ chỉnh những yêu cầu chỉ dùng cho một việc. Nếu bạn cần chatbot viết theo đúng khuôn báo cáo của công ty, đặt khuôn đó trong một dự án hay trợ lý riêng, thay vì để nó ảnh hưởng tới mọi câu hỏi về đời sống.
Khi nào nên để trống phần tuỳ chỉnh
Không phải ai cũng cần phần tuỳ chỉnh. Nếu bạn dùng chatbot thỉnh thoảng, cho những việc rất khác nhau, mặc định của ứng dụng có thể đã đủ, và dặn ngay trong câu hỏi khi cần là cách linh hoạt nhất. Phần tuỳ chỉnh đáng công nhất với người dùng hằng ngày, cho một vài loại việc lặp lại.
Cũng nên tạm để trống khi bạn muốn so sánh câu trả lời "nguyên bản" của chatbot, ví dụ khi kiểm xem một thông tin nó đưa ra có bị lời dặn của mình kéo lệch không. Nhiều ứng dụng có công tắc bật tắt phần tuỳ chỉnh cho cuộc trò chuyện mới mà không xoá nội dung; nếu không có, chép lời dặn ra ghi chú trước khi xoá để dán lại sau.
Máy dùng chung trong gia đình hay văn phòng là trường hợp đặc biệt: phần tuỳ chỉnh theo tài khoản, nên nếu cả nhà dùng một tài khoản, lời dặn của người này áp lên câu hỏi của người kia. Hoặc mỗi người một tài khoản, hoặc viết lời dặn trung tính chỉ gồm ngôn ngữ và định dạng.
Câu hỏi thường gặp
Hướng dẫn tuỳ chỉnh và câu lệnh hệ thống khác nhau thế nào?
Câu lệnh hệ thống là lời dặn ẩn do hãng hoặc người làm ứng dụng đặt, quyết định giới hạn và giọng chung của chatbot. Hướng dẫn tuỳ chỉnh là phần bạn viết, được ghép thêm vào sau. Bạn không xem hay sửa được câu lệnh hệ thống, và lời dặn của bạn không ghi đè được các giới hạn an toàn mà hãng đặt.
Viết phần tuỳ chỉnh bằng tiếng Anh có tốt hơn không?
Không cần thiết. Các chatbot phổ biến hiện hiểu tiếng Việt đủ tốt để làm theo lời dặn. Viết bằng tiếng Việt còn giúp chatbot giữ tiếng Việt khi trả lời. Nếu bạn muốn câu trả lời tiếng Anh cho việc học, ghi rõ điều đó trong lời dặn thay vì viết cả lời dặn bằng tiếng Anh.
Phần tuỳ chỉnh có giới hạn độ dài không?
Thường có, mỗi ô khoảng vài trăm đến vài nghìn ký tự tuỳ ứng dụng, và giới hạn này có thể đổi. Nếu bị báo vượt giới hạn, đó là dấu hiệu lời dặn đã quá dài; nên rút gọn thay vì tìm cách nhồi thêm.
Đổi sang chatbot khác có mang phần tuỳ chỉnh theo được không?
Không có cách chuyển tự động giữa các hãng. Bạn chép nội dung ra ghi chú rồi dán vào ô tương ứng của ứng dụng mới. Nên thử lại vài câu hỏi vì mỗi mô hình hiểu lời dặn hơi khác nhau, có khi cần chỉnh câu chữ.
Có nên ghi tuổi và nơi sống vào phần tuỳ chỉnh?
Ghi mức chung như "sống ở Việt Nam", "khoảng 60 tuổi" đủ giúp chatbot dùng đơn vị, ví dụ và giọng phù hợp. Không cần địa chỉ cụ thể hay ngày sinh. Chỉ thêm chi tiết nào thật sự thay đổi câu trả lời bạn cần.
Phần tuỳ chỉnh có áp dụng khi trò chuyện bằng giọng nói không?
Ở nhiều ứng dụng là có, vì chế độ giọng nói dùng cùng tài khoản và cùng lời dặn. Tuy vậy một số yêu cầu về định dạng như bảng hay gạch đầu dòng không có ý nghĩa khi nghe. Nếu hay dùng giọng nói, thêm câu "khi trả lời bằng giọng nói thì nói ngắn, không đọc danh sách dài".