Trên điện thoại mới, nên bật sao lưu và đồng bộ cho những thứ nhẹ mà mất là khó lấy lại — danh bạ, lịch, ghi chú, mật khẩu, tin nhắn, cài đặt — còn ảnh, video thì cần quyết định riêng vì chúng chiếm gần hết dung lượng. Tài khoản iCloud miễn phí có 5 GB, tài khoản Google miễn phí có 15 GB dùng chung cho Gmail, Drive và Ảnh. Bật mọi thứ theo mặc định với một thư viện ảnh vài chục GB là cách nhanh nhất để máy mới liên tục báo đầy dung lượng.
Bài này giải thích cái gì thực sự chiếm chỗ, phân biệt đồng bộ với sao lưu trên điện thoại, và đưa ra ba cách cấu hình theo lượng ảnh của bạn. Tên mục cài đặt có thể khác theo hãng máy và phiên bản; con số dung lượng miễn phí là theo chính sách hiện hành của Apple và Google, nên kiểm tra lại trong tài khoản của bạn.
Cái gì chiếm dung lượng đám mây
Phần lớn người dùng ngạc nhiên khi thấy danh bạ, lịch, ghi chú gần như không tốn chỗ, còn ảnh, video và bản sao lưu ứng dụng chat mới là thứ ăn dung lượng. Bảng dưới là mức tương đối để bạn hình dung; con số thật tuỳ cách dùng.
| Loại dữ liệu | Mức chiếm chỗ tương đối | Có nên bật |
|---|---|---|
| Danh bạ, lịch, lời nhắc | Rất nhỏ | Nên bật |
| Ghi chú, mật khẩu đã lưu | Rất nhỏ | Nên bật |
| Cài đặt máy, danh sách ứng dụng | Nhỏ | Nên bật (nằm trong sao lưu máy) |
| Tin nhắn SMS, iMessage | Nhỏ đến vừa, tăng nếu nhiều ảnh gửi kèm | Nên bật nếu đủ chỗ |
| Dữ liệu ứng dụng trong bản sao lưu máy | Vừa, có ứng dụng rất nặng | Bật, nhưng tắt riêng ứng dụng nặng không cần |
| Bản sao lưu ứng dụng chat kèm ảnh, video | Vừa đến lớn | Cân nhắc, có thể chỉ sao lưu chữ |
| Ảnh và video | Lớn nhất, thường chiếm phần lớn | Quyết định riêng, xem phần dưới |
Một chi tiết hay bị bỏ qua: trên tài khoản Google, ảnh lưu trong dịch vụ ảnh tính vào 15 GB chung, dù bạn chọn chất lượng gốc hay chế độ tiết kiệm dung lượng; chế độ tiết kiệm chỉ giúp mỗi ảnh nhỏ hơn. Gmail lâu năm với nhiều tệp đính kèm cũng có thể đã chiếm vài GB trước khi bạn kịp sao lưu gì.
Đồng bộ khác sao lưu: hiểu đúng để không xoá nhầm
Trên điện thoại, đồng bộ nghĩa là giữ một bản giống nhau ở mọi nơi. Bạn xoá một liên hệ trên điện thoại, liên hệ đó biến mất trên máy tính và trên đám mây. Bạn xoá một ảnh trong thư viện đang đồng bộ, ảnh đó bị xoá khắp nơi, chỉ còn trong thùng rác trong một thời gian có hạn. Đồng bộ giúp bạn không mất dữ liệu khi mất máy, nhưng không bảo vệ bạn khỏi chính thao tác xoá nhầm.
Sao lưu là bản chụp trạng thái máy ở một thời điểm. Bản sao lưu iCloud hay Google của điện thoại được tạo tự động, thường vào ban đêm khi máy đang sạc, khoá màn hình và có Wi-Fi. Khi đổi máy, bản sao lưu này giúp dựng lại máy mới gần giống máy cũ. Nhưng bản sao lưu điện thoại thường chỉ giữ bản mới nhất, không giữ lịch sử nhiều phiên bản như phần mềm sao lưu chuyên nghiệp.
Điều này dẫn tới một chuyện thực tế: nếu bạn xoá ảnh để giải phóng bộ nhớ máy trong khi ảnh đang đồng bộ, ảnh sẽ mất ở cả hai nơi sau khi thùng rác tự dọn. Muốn giải phóng bộ nhớ máy mà vẫn giữ ảnh trên đám mây, dùng chức năng tối ưu dung lượng của dịch vụ ảnh (giữ bản nhỏ trên máy, bản gốc trên đám mây), đừng xoá tay.
Ngược lại, nếu muốn có bản lưu độc lập, không bị ảnh hưởng khi bạn xoá trên máy, cách đơn giản là định kỳ chép ảnh ra máy tính hoặc ổ cứng rời, hoặc dùng một dịch vụ lưu trữ thứ hai chỉ để chứa bản sao. Phần cài đặt bảo mật cho tài khoản đám mây xem ở trang AI Bảo Mật.
iPhone và Android sao lưu mặc định khác nhau ở đâu
Trên iPhone, mọi thứ quy về một nơi là iCloud. Khi bật Sao lưu iCloud, máy tạo bản sao lưu gồm cài đặt, bố cục màn hình chính, dữ liệu ứng dụng, tin nhắn (nếu chưa bật Tin nhắn trên iCloud) và ảnh (nếu chưa bật Ảnh iCloud). Những gì đã đồng bộ riêng lên iCloud thì không lặp lại trong bản sao lưu. Vì vậy, khi bạn thấy bản sao lưu iPhone nặng bất thường, nguyên nhân thường là ảnh hoặc một ứng dụng giữ nhiều dữ liệu trong máy.
Trên Android, sao lưu mặc định của Google (thường hiện tên Google One hoặc Sao lưu bằng Google) gồm danh sách ứng dụng và dữ liệu của những ứng dụng cho phép sao lưu, danh bạ, nhật ký cuộc gọi, tin nhắn SMS, cài đặt thiết bị, và ảnh nếu bạn bật sao lưu ảnh. Ngoài ra, nhiều hãng máy có dịch vụ sao lưu đám mây riêng chạy song song, đôi khi được bật sẵn khi bạn đăng nhập tài khoản hãng. Hai hệ sao lưu cùng chạy không gây hại, nhưng tốn dung lượng ở hai nơi và dễ gây danh bạ trùng khi đổi máy.
Lời khuyên cho máy Android mới: chọn một hệ sao lưu chính, thường là của Google vì dùng được khi đổi sang máy hãng khác. Nếu bạn có lý do dùng sao lưu của hãng, như đồng bộ chủ đề hay dữ liệu ứng dụng riêng của hãng, giữ cả hai nhưng tắt phần trùng lặp như danh bạ ở một bên.
Với cả hai hệ, ứng dụng nhắn tin như Zalo, WhatsApp có cơ chế sao lưu riêng, không hoàn toàn nằm trong bản sao lưu hệ thống. Bản sao lưu WhatsApp trên Android lưu vào Google Drive và theo chính sách hiện hành có tính vào dung lượng tài khoản; nên kiểm tra trong phần quản lý dung lượng nếu thấy Drive đầy nhanh.
Ba cách cấu hình theo lượng ảnh của bạn
Ảnh ít, dưới vài GB. Bật hết: danh bạ, lịch, ghi chú, mật khẩu, tin nhắn, sao lưu máy và đồng bộ ảnh. Dung lượng miễn phí có thể đủ trong một thời gian. Vào phần quản lý dung lượng mỗi vài tháng để xem còn bao nhiêu.
Ảnh nhiều, không muốn trả thêm. Bật mọi thứ trừ đồng bộ ảnh. Ảnh được giữ bằng cách khác: chép định kỳ ra máy tính hoặc ổ cứng rời, mỗi tháng một lần. Như vậy bản sao lưu máy và dữ liệu nhẹ vẫn được bảo vệ hằng đêm, còn ảnh có nơi giữ riêng. Nhược điểm: ảnh chụp giữa hai lần chép có thể mất nếu mất máy.
Ảnh nhiều, sẵn sàng nâng dung lượng. Bật hết và mua thêm dung lượng phù hợp. Chọn một nơi chính cho ảnh, đừng đồng bộ ảnh lên hai dịch vụ cùng lúc, vì vừa tốn chỗ gấp đôi vừa dễ gây ảnh trùng khi đổi máy. Bài này không bàn giá gói; các gói đăng ký và cách kiểm soát tự gia hạn có ở danh mục Gói đăng ký và tự gia hạn.
Máy dùng chung trong gia đình. Mỗi người một tài khoản riêng. Nếu muốn dùng chung dung lượng trả phí, cả Apple và Google đều có hình thức chia sẻ trong gia đình mà dữ liệu mỗi người vẫn tách riêng.
Dọn dung lượng đám mây khi đã bị báo đầy
Nếu máy mới vừa thiết lập đã báo đầy iCloud hoặc dung lượng Google, đừng vội mua thêm. Đi theo thứ tự dưới đây trước, thường giải phóng được đáng kể.
- Xoá bản sao lưu của máy cũ không còn dùng. Trong phần quản lý dung lượng, mục sao lưu thường liệt kê cả máy cũ đã bán. Khi máy mới đã có bản sao lưu riêng và mọi thứ ổn, bản của máy cũ có thể xoá.
- Tắt sao lưu cho ứng dụng nặng không cần. Ví dụ ứng dụng xem phim tải phim ngoại tuyến, ứng dụng có dữ liệu tải lại được từ máy chủ. Trên iPhone, trong phần sao lưu của máy có danh sách ứng dụng để tắt riêng.
- Xem lại thư mục tệp trên đám mây. Tệp cài đặt, video tải về, bản sao trùng thường nằm quên ở đây.
- Dọn email có tệp đính kèm lớn với tài khoản Google, vì Gmail dùng chung 15 GB.
- Dọn thùng rác của dịch vụ ảnh và tệp. Ảnh đã xoá vẫn chiếm chỗ cho tới khi thùng rác được dọn.
- Xem lại bản sao lưu ứng dụng chat. Nếu chỉ cần chữ, tắt sao lưu kèm video.
Làm xong mà vẫn thiếu, khi đó mới cân nhắc chuyển ảnh ra nơi khác hoặc mua thêm dung lượng. Trước khi xoá bất cứ thứ gì, đảm bảo có ít nhất một bản ở nơi khác.
Kiểm tra sao lưu có thực sự chạy, đừng chỉ tin công tắc đã bật
Công tắc sao lưu đang bật không có nghĩa là sao lưu đang chạy. Bản sao lưu có thể thất bại im lặng nhiều tuần vì đầy dung lượng, vì máy ít khi vừa sạc vừa có Wi-Fi, hoặc vì một ứng dụng gây lỗi. Cách kiểm tra đơn giản: mở phần sao lưu trong cài đặt, xem dòng thời gian "lần sao lưu gần nhất". Nếu ngày ở đó cách hiện tại hơn vài ngày, có vấn đề cần xử lý.
Với người hay sạc máy bằng dữ liệu di động trên đường, ít ở chỗ có Wi-Fi, bản sao lưu tự động có thể ít khi chạy. Cách khắc phục là thỉnh thoảng bấm sao lưu ngay khi về nhà, hoặc cho phép sao lưu qua dữ liệu di động nếu gói cước đủ, cài đặt này có trên một số máy.
Đặt một nhắc nhở định kỳ, ví dụ mỗi tháng một lần, để mở phần sao lưu và nhìn ngày giờ. Hai phút mỗi tháng tránh được tình huống đến lúc mất máy mới phát hiện bản sao lưu gần nhất đã từ nửa năm trước.
Cách kiểm tra chắc chắn nhất là thử khôi phục một thứ nhỏ: mở dịch vụ ảnh trên trình duyệt máy tính xem ảnh chụp hôm qua đã có chưa, hoặc mở danh bạ trên trang tài khoản xem số vừa lưu đã lên chưa. Thấy được dữ liệu ở nơi khác ngoài điện thoại mới là bằng chứng sao lưu và đồng bộ đang làm việc.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trả tiền mua thêm dung lượng iCloud hay Google không?
Tuỳ lượng ảnh và việc bạn có muốn tự chép ảnh ra máy tính định kỳ hay không. Nếu bạn không có thói quen chép ra ngoài, và ảnh với bạn có giá trị, gói dung lượng nhỏ thường đáng hơn rủi ro mất ảnh. Nếu bạn có ổ cứng và chịu khó, giữ gói miễn phí cho dữ liệu nhẹ vẫn ổn.
Bản sao lưu iCloud có gồm ảnh không?
Nếu bạn bật Ảnh iCloud, ảnh được đồng bộ riêng và không nằm trong bản sao lưu máy, vì đã có trên đám mây. Nếu tắt Ảnh iCloud, ảnh trong máy sẽ nằm trong bản sao lưu máy và làm bản sao lưu rất nặng. Vì vậy, tắt đồng bộ ảnh không có nghĩa là ảnh không chiếm dung lượng iCloud.
Sao lưu đám mây có an toàn cho ảnh giấy tờ, hợp đồng không?
Về mặt không mất dữ liệu thì an toàn hơn chỉ để trong máy. Về mặt riêng tư, nên bật xác thực hai lớp cho tài khoản đám mây, đặt ảnh giấy tờ trong thư mục riêng và không chia sẻ công khai. Phần cài đặt an toàn chi tiết cho tài khoản Apple và Google xem ở trang AI Bảo Mật.
Đổi sang máy mới thì bản sao lưu của máy cũ có tự xoá không?
Không ngay. Bản sao lưu của máy cũ thường nằm trong tài khoản cho tới khi bạn xoá hoặc khi dịch vụ tự dọn sau một thời gian không có thiết bị nào sao lưu vào, tuỳ chính sách. Nó vẫn chiếm dung lượng trong thời gian đó, nên xoá khi máy mới đã ổn định.
Có thể dùng cả iCloud và dịch vụ của Google trên iPhone không?
Được. Nhiều người dùng iCloud cho sao lưu máy, danh bạ, ghi chú, còn ảnh thì lưu ở dịch vụ của Google để xem được cả trên Android và máy tính. Chỉ nên chọn một nơi chính cho mỗi loại dữ liệu, tránh đồng bộ ảnh lên cả hai nơi, vì vừa tốn chỗ vừa gây ảnh trùng.