Tivi mỏng ngày nay có loa nhỏ hướng xuống dưới hoặc ra sau, và chế độ âm thanh mặc định thường ưu tiên tiếng nhạc, tiếng nổ cho "hoành tráng", nên lời thoại dễ bị chìm. Thay vì mỗi lần nhân vật nói lại tăng âm lượng rồi giật mình khi đến cảnh hành động, bạn có thể chỉnh ba thứ: chế độ âm thanh thiên về giọng nói, tính năng làm rõ lời thoại, và cân bằng âm lượng tự động.
Bài này đi qua các cài đặt âm thanh có sẵn trên đa số tivi, không cần mua thêm loa. Phần nối loa thanh với tivi có bài riêng trong cùng danh mục. Nếu trong nhà có người nghe kém, phụ đề và các công cụ hỗ trợ chuyên biệt được viết kỹ ở trang AI Đồng Hành. Tên mục có thể khác theo phiên bản, hãng máy.
Vì sao lời thoại bị chìm trên tivi mỏng
Có ba nguyên nhân cộng lại. Thứ nhất là loa: thân tivi chỉ dày vài phân nên loa phải rất nhỏ, thường đặt ở cạnh dưới và hướng xuống mặt kệ hoặc hướng ra sau vào tường. Âm thanh phải dội lại mới đến tai bạn, dải giọng nói ở tần số trung dễ bị lẫn với tiếng vang của phòng.
Thứ hai là cách trộn âm của phim. Phim chiếu rạp được trộn cho hệ thống nhiều loa, trong đó lời thoại nằm riêng ở loa giữa. Khi phát trên tivi hai loa, tín hiệu nhiều kênh bị gộp xuống còn hai kênh, và lời thoại vốn đã được trộn khá nhỏ so với nhạc, hiệu ứng nay càng khó nghe.
Thứ ba là mặc định của tivi. Chế độ âm thanh xuất xưởng thường là Tiêu chuẩn hoặc một chế độ tự động, hay bật thêm hiệu ứng vòm ảo để âm thanh nghe "rộng". Hiệu ứng vòm ảo làm tiếng nhạc lan ra hai bên nghe hay hơn, nhưng đồng thời làm giọng nói mờ đi. Cộng thêm phòng khách nhiều kính, sàn gạch, ít rèm, vang nhiều, là đủ để bạn phải bật phụ đề cho phim tiếng Việt.
Các chế độ âm thanh hay gặp và nên chọn khi nào
Tên gọi khác nhau theo hãng, nhưng thường rơi vào các nhóm sau.
| Chế độ | Tivi làm gì | Nên dùng khi |
|---|---|---|
| Tiêu chuẩn | Cân bằng chung, thường kèm chút tăng âm trầm | Xem hằng ngày nếu thấy đã rõ |
| Giọng nói, Tin tức, Lời thoại rõ | Đẩy dải giọng nói, giảm bớt âm trầm | Thời sự, phim bộ nói nhiều, người lớn tuổi |
| Phim, Rạp chiếu | Mở rộng âm trường, tăng hiệu ứng, có khi bật vòm ảo | Phim hành động khi xem ở âm lượng khá |
| Nhạc | Tăng âm trầm và âm cao, giảm xử lý giọng | Nghe nhạc, xem ca nhạc |
| Thể thao | Làm nổi tiếng khán đài, có khi giảm tiếng bình luận | Thử khi xem bóng đá, không phải ai cũng thích |
| Tự động, Thích ứng | Tự đổi theo nội dung đang phát | Tiện nhưng khó đoán, nên thử rồi giữ hoặc bỏ |
Với nhà hay xem phim bộ, thời sự, chế độ thiên về giọng nói thường là lựa chọn tốt nhất cho loa tivi. Đừng ngại nghe nó "mỏng" hơn: tai bạn nhận được lời rõ hơn, và bạn sẽ không phải đẩy âm lượng cao nữa.
Bốn tính năng giúp nghe rõ mà không phải tăng âm lượng
Làm rõ giọng nói hoặc tăng cường lời thoại. Tính năng này tách và đẩy dải tần của giọng người lên so với phần còn lại. Thường có mức thấp, vừa, cao. Bạn bật ở mức thấp trước; mức cao có thể làm giọng nghe như qua điện thoại.
Cân bằng âm lượng tự động. Tivi tự giữ mức to nhỏ đều nhau giữa các kênh, giữa chương trình và quảng cáo, giữa đoạn thì thầm và cảnh nổ. Tên hay gặp là Âm lượng tự động, Cân bằng âm lượng, San bằng âm lượng. Mặc định thường tắt; bật lên là bớt cảnh giật mình khi chuyển kênh.
Chế độ ban đêm hoặc nén dải động. Thu hẹp khoảng cách giữa âm nhỏ nhất và to nhất, để bạn xem buổi tối không đánh thức trẻ nhỏ mà vẫn nghe rõ lời. Ở một số tivi, tuỳ chọn này nằm trong phần cài đặt âm thanh số với tên kiểu Nén dải động, Dải động hẹp.
Chọn vị trí đặt tivi trong cài đặt. Nhiều tivi hỏi bạn đang treo tường hay đặt trên kệ để chỉnh âm cho phù hợp. Mặc định thường là đặt trên kệ. Nếu treo tường mà để sai, âm trầm có thể bị dư hoặc thiếu, giọng nói kém rõ.
Quy trình chỉnh âm thanh trong năm phút
Bạn chuẩn bị một đoạn phim có cảnh hai người nói chuyện nhỏ xen cảnh nhạc to, xem ở âm lượng bình thường của nhà mình.
- Vào Cài đặt, mục Âm thanh, kiểm tra đầu ra đang là loa tivi. Nếu từng nối loa ngoài, có thể tivi vẫn đẩy tiếng ra cổng khác.
- Tắt hiệu ứng vòm ảo nếu đang bật, nghe lại đoạn hội thoại.
- Đổi sang chế độ thiên về giọng nói, nghe lại. Nếu vẫn chưa rõ, bật làm rõ giọng nói ở mức thấp.
- Bật cân bằng âm lượng tự động, chuyển qua lại giữa vài kênh và một ứng dụng xem phim để thử độ đều.
- Nếu tivi có bộ chỉnh âm sắc theo dải tần, giảm nhẹ dải thấp nhất và tăng nhẹ dải quanh giữa; đừng kéo quá vài nấc.
- Chọn đúng vị trí đặt tivi trong cài đặt.
- Nếu buổi tối hay xem khi trẻ đã ngủ, bật chế độ ban đêm; ban ngày có thể tắt để giữ độ hoành tráng.
Chỉnh xong, bạn xem bình thường vài ngày. Nếu người lớn tuổi trong nhà vẫn phải xem sát màn hình mới nghe được, đó là lúc cân nhắc loa ngoài hoặc tai nghe không dây, và nên để người thân đi kiểm tra thính lực.
Tiếng lệch khẩu hình: chỉnh đồng bộ âm thanh
Một lỗi âm thanh khác hay bị nhầm với "nghe không rõ" là tiếng và hình lệch nhau: miệng nhân vật mấp máy trước, tiếng đến sau, hoặc ngược lại. Mức lệch nhỏ thôi cũng làm não phải gắng sức ghép lời với khẩu hình, và bạn có cảm giác khó theo dõi câu chuyện dù âm lượng đủ.
Nguyên nhân thường gặp là xử lý hình ảnh. Khi bạn bật nhiều tính năng làm đẹp hình như chuyển động mượt, giảm nhiễu, tivi cần thêm thời gian xử lý mỗi khung hình, nên hình đến muộn hơn tiếng. Ở chiều ngược lại, khi tiếng đi qua loa ngoài, tai nghe không dây hay hộp truyền hình, tiếng lại đến muộn hơn hình.
Đa số tivi có mục đồng bộ âm thanh, độ trễ âm thanh hoặc đồng bộ khẩu hình trong phần cài đặt âm thanh nâng cao. Mặc định thường là tự động hoặc bằng không. Bạn mở một cảnh người nói cận mặt, nhích từng nấc và xem lúc nào môi khớp tiếng. Chỉnh từng chút một, vì mắt người nhận ra lệch rõ hơn khi tiếng đến trước hình.
Nếu lệch chỉ xảy ra ở một ứng dụng hoặc một nguồn vào, vấn đề có thể nằm ở thiết bị đó chứ không phải tivi. Hộp truyền hình và đầu phát thường có mục chỉnh độ trễ âm thanh riêng; chỉnh ở đó thì không ảnh hưởng các nguồn khác. Tắt bớt xử lý hình không cần thiết cũng thường giảm lệch ngay.
Tivi bỗng nhỏ tiếng hoặc mất tiếng: kiểm theo thứ tự này
Nhiều cuộc gọi nhờ con cháu sửa tivi chỉ vì một cài đặt bị đổi lúc bấm nhầm. Trước khi nghĩ tới hỏng loa, bạn kiểm lần lượt các điểm sau.
- Đầu ra âm thanh: tivi có thể đang đẩy tiếng sang tai nghe không dây hay loa ngoài từng kết nối trước đó. Vào mục Âm thanh, chọn lại loa tivi.
- Tắt tiếng trên thiết bị nguồn: đầu thu, hộp truyền hình có nút tắt tiếng và âm lượng riêng; tivi để to mà hộp để nhỏ thì vẫn nhỏ.
- Âm lượng riêng của ứng dụng: một số ứng dụng xem video có thanh âm lượng trong trình phát.
- Chế độ ban đêm hoặc cân bằng âm lượng mức mạnh: có thể làm mọi thứ nghe bẹt và nhỏ hơn. Tắt thử.
- Bản âm thanh của phim: lỡ chọn bản thuyết minh hoặc bản mô tả âm thanh cho người khiếm thị sẽ nghe khác hẳn; chọn lại trong trình phát.
- Khởi động lại tivi: tắt hẳn bằng nguồn điện một phút rồi bật lại giải quyết được nhiều lỗi phần mềm tạm thời.
Nếu đã kiểm hết mà loa tivi vẫn rè, mất một bên hoặc im hẳn ở mọi nguồn, đó là lúc liên hệ bảo hành hoặc thợ, đừng tự tháo vỏ máy.
Phòng khách cũng là một phần của âm thanh
Cài đặt chỉ giải quyết được một phần. Phòng khách kiểu nhà phố Việt Nam thường có sàn gạch men, tường sơn phẳng, cửa kính lớn, trần thạch cao, ít đồ vải. Âm thanh dội qua dội lại nhiều lần, làm phần cuối của mỗi chữ chồng lên chữ sau. Tai người nghe được âm lượng nhưng không nghe ra chữ.
Vài thay đổi nhỏ giúp nhiều hơn bạn nghĩ: một tấm thảm trước kệ tivi, rèm vải ở cửa kính, một kệ sách hay vài gối tựa trên ghế. Không cần cách âm, chỉ cần bớt mặt phẳng cứng. Tivi đặt sát tường ở trong hốc kệ kín cũng hay bị ù; kéo ra một chút hoặc bỏ cánh kệ phía trước loa giúp tiếng thoát ra tốt hơn.
Khoảng cách cũng quan trọng. Ngồi càng xa, phần âm phản xạ càng lấn âm đi thẳng. Nếu ghế sofa cách tivi rất xa trong phòng dài kiểu nhà ống, bạn có thể thấy tiếng to mà vẫn không rõ, và lúc đó nên nghĩ tới loa đặt gần người nghe hơn chứ không phải tăng âm lượng tivi.
Quảng cáo to hơn chương trình: vì sao và chỉnh được đến đâu
Cảm giác quảng cáo to hơn chương trình là có thật với nhiều người xem. Lý do thường không phải đài cố tình tăng âm lượng tối đa mà là quảng cáo được xử lý cho mọi đoạn đều to, ít khoảng lặng, nên nghe dồn dập hơn một bộ phim có nhiều đoạn nói nhỏ. Nhiều nơi trên thế giới đã có quy định về độ to cảm nhận để giảm chuyện này, nhưng các ứng dụng xem video trên mạng và nguồn nội dung khác nhau vẫn chênh lệch.
Cân bằng âm lượng tự động là công cụ chính để xử lý ở phía người xem. Nó không hoàn hảo: ở mức mạnh, tiếng nổ trong phim nghe bẹt đi, nhạc mất độ sống. Nếu tivi có nhiều mức, bạn để mức vừa cho truyền hình, và tắt khi xem phim bằng loa ngoài chất lượng tốt.
Một mẹo nhỏ: nhiều ứng dụng xem phim có cài đặt âm thanh riêng, như chọn bản âm thanh hai kênh thay vì nhiều kênh. Với loa tivi, bản hai kênh đôi khi cho lời thoại rõ hơn vì không phải gộp từ nhiều kênh xuống. Cách này tuỳ ứng dụng và tuỳ phim, bạn thử khi gặp phim khó nghe.
Câu hỏi thường gặp
Bật làm rõ giọng nói có làm hỏng loa tivi không?
Không. Tính năng này chỉ điều chỉnh tỉ lệ các dải tần trong tín hiệu trước khi đưa ra loa. Nếu bạn nghe thấy tiếng rè ở âm lượng cao, đó là loa đang quá tải và bạn nên giảm âm lượng hoặc hạ mức tăng cường.
Vì sao chỉnh âm thanh xong mà ứng dụng xem phim vẫn khó nghe?
Một số tivi lưu cài đặt âm thanh riêng cho từng nguồn vào hoặc từng ứng dụng, và nhiều ứng dụng có cài đặt âm thanh riêng. Bạn kiểm tra lại khi đang mở ứng dụng đó, và thử chọn bản âm thanh hai kênh trong ứng dụng nếu có.
Có nên để chế độ âm thanh tự động không?
Chế độ tự động tiện vì không phải đổi tay, nhưng nó có thể đổi bất ngờ giữa chừng và khó đoán vì sao lúc rõ lúc không. Nếu nhà bạn chủ yếu xem một loại nội dung, chọn cố định một chế độ thường dễ chịu hơn.
Chế độ ban đêm khác giảm âm lượng thế nào?
Giảm âm lượng làm mọi thứ nhỏ đều, nên lời thoại vốn nhỏ sẽ càng khó nghe. Chế độ ban đêm thu hẹp khoảng cách giữa âm nhỏ và âm to, nên lời vẫn nghe được trong khi tiếng nổ không vang khắp nhà.
Tai nghe không dây nối với tivi có bị lệch tiếng không?
Kết nối không dây có độ trễ, nên đôi khi tiếng hơi chậm hơn khẩu hình. Nhiều tivi có mục chỉnh đồng bộ âm thanh cho phép bù độ trễ này. Mức trễ tuỳ thiết bị, bạn chỉnh từng nấc khi xem cảnh người nói cận mặt.
Khi nào nên mua loa ngoài thay vì chỉnh cài đặt?
Khi đã thử chế độ giọng nói, làm rõ lời thoại, cân bằng âm lượng mà vẫn phải tăng rất to mới nghe được, hoặc phòng quá rộng. Loa ngoài có loa giữa riêng cho giọng nói thường cải thiện rõ rệt; cách nối có bài riêng trong danh mục.