Nếu máy cũ đang chạy ổn và bạn cần máy mới dùng được ngay, khôi phục từ bản sao lưu là lựa chọn hợp lý. Nếu máy cũ đã chậm, hay lỗi, hoặc đầy ứng dụng không nhớ cài từ bao giờ, thiết lập như máy mới thường đáng công hơn. Phần lớn người dùng hiện nay không phải chọn một trong hai một cách cực đoan: ảnh, danh bạ, lịch, ghi chú nằm trên tài khoản đám mây sẽ tự về dù bạn chọn cách nào. Khác biệt thật nằm ở ứng dụng, dữ liệu trong ứng dụng, tin nhắn và các cài đặt.
Bài này giúp bạn quyết định trong mười phút: mỗi cách mang lại gì, mất gì, khi nào nên chọn, và cách "lai" mà nhiều người dùng lâu năm áp dụng để có máy gọn mà không mất dữ liệu quan trọng. Nội dung áp dụng cho cả iPhone lẫn Android; tên gọi cụ thể trong màn hình thiết lập có thể khác theo hãng máy và phiên bản.
Hai cách đặt cạnh nhau
Khi màn hình thiết lập hỏi cách chuyển dữ liệu, lựa chọn của bạn quyết định máy mới bắt đầu từ trạng thái nào. Bảng dưới so sánh ở những điểm người dùng thường quan tâm.
| Tiêu chí | Khôi phục bản sao lưu / chép từ máy cũ | Thiết lập như máy mới |
|---|---|---|
| Thời gian dùng được | Vài giờ, sau đó gần như giống máy cũ | Nhanh vào màn hình chính, mất vài ngày cài lại dần |
| Ứng dụng | Cài lại toàn bộ, kể cả thứ không dùng | Chỉ cài những gì bạn chủ động tải |
| Tin nhắn SMS, nhật ký cuộc gọi | Sang đầy đủ | Mất, trừ khi đã đồng bộ lên đám mây |
| Cài đặt, bố cục màn hình chính | Giữ như cũ | Làm lại từ đầu |
| Ảnh, danh bạ, lịch trên đám mây | Về đầy đủ | Về đầy đủ khi đăng nhập tài khoản |
| Thói quen lộn xộn tích luỹ | Mang theo | Bỏ lại |
| Hợp với | Người bận, người lớn tuổi quen bố cục cũ | Người muốn dọn dẹp, máy cũ có vấn đề |
Có một điểm hay bị hiểu nhầm: thiết lập như máy mới không có nghĩa là mất hết. Khi đăng nhập Apple ID hoặc tài khoản Google, mọi thứ đã đồng bộ lên đám mây — danh bạ, lịch, ảnh nếu đã bật đồng bộ ảnh, ghi chú, mật khẩu đã lưu — sẽ tự về. Cái bạn bỏ lại chủ yếu là ứng dụng và dữ liệu nằm trong máy.
Dấu hiệu nên thiết lập như máy mới
Máy cũ chậm dù đã dọn bộ nhớ. Nếu bạn đã xoá bớt ảnh, gỡ ứng dụng mà máy cũ vẫn ì, một phần nguyên nhân có thể là cấu hình hệ thống tích tụ qua nhiều lần cập nhật. Khôi phục bản sao lưu mang theo phần lớn các cài đặt đó; thiết lập mới thì không.
Có lỗi lặp lại không rõ nguyên nhân. Ví dụ bàn phím thỉnh thoảng đơ, một ứng dụng hệ thống hay tự thoát, thông báo đến chậm. Không chắc lỗi đi theo bản sao lưu, nhưng làm mới là cách loại trừ khả năng đó.
Có hàng chục ứng dụng không nhớ đã cài. Mỗi ứng dụng là thêm thông báo, thêm tác vụ nền, thêm quyền. Thiết lập mới buộc bạn chọn lại, và thường chỉ còn một nửa số ứng dụng sau một tháng.
Bộ nhớ "khác" hoặc "dữ liệu hệ thống" chiếm phần lớn. Phần dữ liệu khó dọn này thường không được mang qua bản sao lưu theo đúng kích thước cũ, nhưng thiết lập mới cho bạn khởi đầu sạch rõ ràng hơn.
Máy mới dùng cho mục đích khác. Ví dụ máy cũ là máy cá nhân, máy mới là máy công việc. Khi đó mang toàn bộ máy cũ sang là trộn hai thế giới, đi ngược mục đích.
Dấu hiệu nên khôi phục từ bản sao lưu
Bạn cần máy hoạt động đầy đủ ngay hôm nay. Người làm kinh doanh, nhận đơn qua điện thoại, cần mọi ứng dụng sẵn sàng thì không có thời gian cài lại từng thứ. Khôi phục rồi dọn dần sau là thực tế hơn.
Người dùng là cha mẹ, ông bà quen bố cục cũ. Với người lớn tuổi, việc biểu tượng nằm đúng chỗ quen thuộc có giá trị hơn một chiếc máy gọn. Chép nguyên từ máy cũ giúp họ không bị lạc.
Có ứng dụng giữ dữ liệu trong máy mà không có tài khoản. Một số ứng dụng sổ chi tiêu, ghi chép, trò chơi ngoại tuyến chỉ lưu dữ liệu trong máy. Bản sao lưu toàn máy có thể mang được chúng theo; thiết lập mới thì mất, trừ khi ứng dụng có chức năng xuất tệp.
Tin nhắn SMS có giá trị lưu trữ. Ví dụ tin nhắn xác nhận giao dịch, tin nhắn của người thân đã mất. Nếu chưa có cách giữ khác, khôi phục là đường an toàn.
Máy cũ vẫn chạy tốt. Không có vấn đề thì không cần sửa. Máy cũ khoẻ, gọn, bản sao lưu sẽ cho ra máy mới khoẻ, gọn.
Cách lai: thiết lập như máy mới mà không mất thứ quan trọng
Đây là cách nhiều người dùng lâu năm chọn: lấy cái gọn của thiết lập mới, giữ cái an toàn của khôi phục. Làm theo thứ tự, trên máy cũ trước.
- Trên máy cũ, kiểm tra đồng bộ đám mây đang bật cho danh bạ, lịch, ghi chú, mật khẩu. Mở dịch vụ ảnh trên đám mây xem ảnh mới nhất đã lên chưa.
- Sao lưu riêng các ứng dụng chat theo cách của từng ứng dụng (Zalo, Messenger, WhatsApp…), xem bài riêng trong danh mục.
- Với ứng dụng giữ dữ liệu trong máy, dùng chức năng xuất tệp nếu có, lưu tệp lên đám mây.
- Chụp lại màn hình chính và danh sách ứng dụng của máy cũ để làm danh sách tham chiếu.
- Tạo thêm một bản sao lưu toàn máy (iCloud hoặc Google) làm phương án dự phòng, dù không định dùng.
- Trên máy mới, chọn thiết lập như máy mới, đăng nhập Apple ID hoặc tài khoản Google. Ảnh, danh bạ, lịch tự về.
- Chỉ cài những ứng dụng bạn mở trong một tuần đầu. Ứng dụng nào cả tháng không cần đến thì có lẽ không cần nữa.
Bản sao lưu toàn máy ở bước năm là lưới an toàn: nếu sau vài ngày phát hiện thiếu thứ gì quan trọng, bạn vẫn có thể xoá máy mới và khôi phục lại. Chỉ cần nhớ rằng bản sao lưu có thể bị ghi đè hoặc tự xoá sau một thời gian không dùng, tuỳ dịch vụ, nên đừng để quá lâu mới quyết.
Khi người dùng máy mới không phải là bạn: máy cho con, cho cha mẹ, máy công việc
Câu hỏi khôi phục hay làm mới trở nên khác khi máy mới dành cho người khác, hoặc khi chiếc máy cũ được truyền tay trong nhà. Trường hợp phổ biến ở nhiều gia đình: bố mẹ mua máy mới, máy cũ chuyển cho con. Khi đó máy cũ phải được khôi phục cài đặt gốc và thiết lập như máy mới bằng tài khoản của con, tuyệt đối không giữ nguyên tài khoản của bố mẹ, nếu không ảnh, tin nhắn, lịch sử tìm kiếm của hai thế hệ sẽ đồng bộ chéo sang nhau.
Với máy mới mua cho cha mẹ, cách hợp lý thường là chép nguyên từ máy cũ của chính họ, để biểu tượng, nhạc chuông, cỡ chữ quen thuộc vẫn ở đúng chỗ. Sau đó con cháu mới dọn bớt từng chút khi ngồi cạnh và giải thích. Thay đổi đồng loạt mọi thứ trong một buổi là cách nhanh nhất khiến người lớn tuổi không muốn dùng máy mới.
Với máy công việc do công ty cấp, quy định của công ty đi trước sở thích cá nhân. Nhiều nơi yêu cầu thiết lập bằng tài khoản công việc và không cho khôi phục bản sao lưu cá nhân vào đó. Nếu công ty chưa có quy định, giữ riêng máy công việc và máy cá nhân, mỗi máy một tài khoản, là cách đỡ rắc rối nhất khi nghỉ việc hay đổi máy lần sau.
Một tuần sau khi chọn: kiểm gì để biết mình chọn đúng
Dù chọn cách nào, tuần đầu là thời gian thử. Ghi lại những gì bạn gặp để quyết định nhanh nếu cần làm lại, khi bản sao lưu cũ và máy cũ vẫn còn.
- Nếu đã khôi phục: máy có còn những lỗi lặp lại giống máy cũ không, ví dụ một ứng dụng hay tự thoát, bàn phím đơ. Còn lỗi cũ thì cân nhắc làm mới khi còn kịp.
- Nếu đã thiết lập mới: có ứng dụng hay dữ liệu nào bạn cần mà không tìm thấy không. Ghi tên ra, kiểm tra xem lấy lại được từ đám mây hay chỉ còn trên máy cũ.
- Pin và nhiệt độ sau ngày thứ ba, khi các tác vụ tải lại đã xong, có ổn định không.
- Dung lượng đã dùng có hợp lý so với số ứng dụng thật sự cần không.
- Các ứng dụng ngân hàng, ví, công việc đã đăng nhập và xác thực xong hết chưa.
Chỉ khi các mục trên ổn mới xoá máy cũ hay bản sao lưu cũ. Việc giữ thêm một tuần không tốn gì, còn xoá sớm thì có thể mất những thứ không lấy lại được.
Những hiểu lầm hay gặp về khôi phục bản sao lưu
"Khôi phục bản sao lưu sẽ mang virus sang máy mới." Trên iPhone và Android phổ thông, ứng dụng được tải lại từ kho chính thức chứ không chép nguyên tệp chạy từ máy cũ. Nguy cơ chủ yếu nằm ở ứng dụng lạ bạn từng cài từ nguồn ngoài; trường hợp đó cần xem trang AI Bảo Mật, và thiết lập mới là cách an toàn hơn.
"Máy mới chậm là do khôi phục bản sao lưu." Trong một hai ngày đầu, máy khôi phục từ bản sao lưu thường chậm và nóng vì đang tải lại ứng dụng, ảnh và lập chỉ mục. Đó là hiện tượng tạm thời. Chỉ khi sau một tuần vẫn chậm hơn hẳn kỳ vọng, mới nên nghĩ tới chuyện làm mới.
"Thiết lập như máy mới thì không bao giờ khôi phục được nữa." Bạn có thể xoá máy và khôi phục lại bất cứ lúc nào, miễn là bản sao lưu cũ vẫn còn trên đám mây hoặc máy tính. Cái mất là dữ liệu tạo ra trên máy mới trong thời gian đó.
"Bản sao lưu đám mây giữ mọi thứ." Bản sao lưu thường không gồm dữ liệu đã nằm sẵn trên đám mây (vì không cần), và nhiều ứng dụng tự loại dữ liệu của mình khỏi bản sao lưu hệ thống. Tin nhắn của các ứng dụng chat lớn thường được sao lưu theo cơ chế riêng của ứng dụng đó.
Câu hỏi thường gặp
Có thể khôi phục bản sao lưu iPhone cũ chạy iOS mới hơn sang máy mới chạy iOS cũ hơn không?
Thường không. iPhone chỉ khôi phục được bản sao lưu tạo từ phiên bản iOS bằng hoặc cũ hơn phiên bản trên máy mới. Gặp trường hợp này, màn hình thiết lập sẽ yêu cầu cập nhật máy mới trước; cứ làm theo, sau khi cập nhật xong quá trình khôi phục sẽ tiếp tục.
Khôi phục bản sao lưu từ máy Android hãng này sang hãng khác có được không?
Được với bản sao lưu Google: danh sách ứng dụng, danh bạ, SMS, nhật ký cuộc gọi và một số cài đặt cơ bản sẽ về. Những cài đặt giao diện riêng của hãng cũ, chủ đề, bố cục màn hình chính thường không sang được vì hãng mới dùng giao diện khác.
Bản sao lưu cũ đã lâu, có nên dùng không?
Nên kiểm ngày của bản sao lưu trước. Bản sao lưu nhiều tháng tuổi sẽ thiếu tin nhắn và ảnh gần đây. Nếu máy cũ còn dùng được, tạo bản sao lưu mới ngay trước khi thiết lập, hoặc chép thẳng từ máy cũ sang máy mới thay vì dùng bản đám mây.
Thiết lập như máy mới rồi, làm sao lấy lại tin nhắn SMS cũ?
Nếu máy cũ còn và chưa xoá, có thể xoá máy mới rồi khôi phục lại bằng cách chép từ máy cũ. Trên Android, nếu bản sao lưu Google có SMS, cũng cần quay lại bước thiết lập để khôi phục. Không có cách gộp SMS từ bản sao lưu vào máy đã thiết lập xong mà vẫn giữ dữ liệu hiện tại một cách đơn giản.
Có nên dùng máy tính để sao lưu điện thoại thay cho đám mây không?
Sao lưu bằng máy tính hợp với người có dữ liệu lớn mà dung lượng đám mây miễn phí không đủ, hoặc mạng yếu. Bản sao lưu trên máy tính thường nhanh khi khôi phục và có thể mã hoá. Nhược điểm là phải tự nhớ cắm máy để sao lưu định kỳ, trong khi bản đám mây chạy tự động mỗi đêm.