Ngôn ngữ trên thiết bị không phải một công tắc duy nhất mà là ba tầng chồng lên nhau: ngôn ngữ của hệ điều hành, ngôn ngữ của từng ứng dụng, và ngôn ngữ mà trang web chọn hiển thị cho bạn. Vì thế mới có cảnh máy để tiếng Việt mà một ứng dụng vẫn hiện tiếng Anh, hay trình duyệt tiếng Việt mà trang mua sắm cứ mở bản tiếng Anh. Mỗi tầng có cài đặt riêng, và hiểu đúng tầng nào đang quyết định giúp bạn sửa trong một phút thay vì loay hoay cả buổi.
Bài này giúp bạn quyết định để máy tiếng Việt hay tiếng Anh theo từng người dùng, chỉnh ngôn ngữ riêng cho từng ứng dụng, xử lý trang web hiện sai ngôn ngữ, sắp thứ tự ngôn ngữ ưu tiên trong trình duyệt, và để ý ngôn ngữ trong tài khoản, trợ lý giọng nói. Tên mục cài đặt có thể khác theo phiên bản và hãng máy.
Ba tầng ngôn ngữ: hệ điều hành, ứng dụng, trang web
Tầng thứ nhất là ngôn ngữ hệ điều hành, chọn lúc thiết lập máy. Nó quyết định chữ trong phần Cài đặt, thông báo hệ thống, và là ngôn ngữ mặc định mà các ứng dụng đọc khi mở lần đầu. Trên điện thoại và máy tính hiện nay, bạn có thể khai nhiều ngôn ngữ theo thứ tự ưu tiên, ví dụ tiếng Việt trước, tiếng Anh sau.
Tầng thứ hai là ngôn ngữ của ứng dụng. Ứng dụng thường theo ngôn ngữ hệ điều hành nếu nó có bản dịch tương ứng; nếu không, nó rơi xuống ngôn ngữ kế tiếp trong danh sách ưu tiên, thường là tiếng Anh. Nhiều ứng dụng còn có cài đặt ngôn ngữ riêng bên trong, ghi đè lên lựa chọn của hệ thống.
Tầng thứ ba là ngôn ngữ trang web. Trang web nhận từ trình duyệt một danh sách ngôn ngữ bạn ưu tiên, nhưng chưa chắc làm theo. Nhiều trang đoán theo vị trí mạng, theo ngôn ngữ đã lưu trong tài khoản, hay theo lựa chọn bạn bấm lần trước và lưu trong trình duyệt. Một trang có thể hiện tiếng Anh dù mọi thứ trên máy đều là tiếng Việt, chỉ vì bạn từng bấm chọn English một lần cách đây vài tháng.
Quy tắc gỡ rối đơn giản: thấy sai ngôn ngữ ở đâu thì tìm cài đặt ở chính tầng đó trước. Trang web sai thì tìm nút chọn ngôn ngữ trên trang, thường ở chân trang hoặc góc trên. Ứng dụng sai thì tìm trong cài đặt của ứng dụng hoặc mục ngôn ngữ ứng dụng của máy. Chỉ khi mọi thứ cùng sai mới cần đổi ngôn ngữ hệ điều hành.
Để máy tiếng Việt hay tiếng Anh: cân nhắc theo người dùng
Không có lựa chọn đúng cho mọi người. Bảng dưới gợi ý theo vài tình huống thường gặp khi bạn cài máy cho mình hoặc cho người thân.
| Người dùng | Gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Cha mẹ, ông bà | Tiếng Việt cho hệ điều hành và mọi ứng dụng có bản Việt | Khi hướng dẫn qua điện thoại, cả hai bên nhìn cùng một chữ trên màn hình sẽ dễ hơn nhiều |
| Học sinh đang học tiếng Anh | Có thể để tiếng Anh cho một số ứng dụng giải trí, giữ tiếng Việt cho hệ thống | Đổi cả máy sang tiếng Anh dễ làm trẻ lúng túng khi cần chỉnh cài đặt quan trọng |
| Dân văn phòng làm việc với tài liệu quốc tế | Hệ điều hành tiếng Anh hoặc tiếng Việt tuỳ thói quen, định dạng vùng vẫn theo Việt Nam | Phần định dạng ngày, số có bài riêng trong chuyên mục |
| Người làm kỹ thuật, lập trình | Thường để tiếng Anh để thông báo lỗi khớp với tài liệu tra cứu | Vẫn thêm bàn phím tiếng Việt để nhắn tin |
| Máy dùng chung trong gia đình | Tiếng Việt | Người ít rành công nghệ nhất trong nhà là người quyết định |
Ví dụ giả định: chị Hương cài máy mới cho mẹ, để toàn bộ tiếng Việt, đưa tiếng Anh xuống thứ hai để ứng dụng nào chưa có bản Việt vẫn hiện tiếng Anh thay vì một ngôn ngữ lạ. Khi mẹ gọi hỏi, chị chỉ cần nói "bấm vào chữ Cài đặt, rồi chữ Âm thanh" là mẹ làm theo được.
Đặt ngôn ngữ riêng cho từng ứng dụng trên điện thoại
Cả iPhone và Android đời mới đều cho chọn ngôn ngữ riêng cho từng ứng dụng mà không đổi cả máy. Điều kiện là ứng dụng có hỗ trợ nhiều ngôn ngữ.
- Trên iPhone, trước hết vào Cài đặt, Cài đặt chung, Ngôn ngữ và vùng, thêm ngôn ngữ thứ hai vào danh sách ngôn ngữ ưu tiên nếu chưa có.
- Sau đó vào Cài đặt, tìm tên ứng dụng (ở bản mới nằm trong mục Ứng dụng), chạm vào dòng Ngôn ngữ và chọn. Dòng này chỉ hiện khi ứng dụng hỗ trợ và máy có từ hai ngôn ngữ ưu tiên trở lên.
- Trên Android từ bản 13 trở lên, vào Cài đặt, Hệ thống hoặc Quản lý chung, Ngôn ngữ, chọn Ngôn ngữ ứng dụng, chạm vào ứng dụng và chọn ngôn ngữ.
- Trên máy Android cũ hơn, tìm cài đặt ngôn ngữ ngay trong ứng dụng; nếu ứng dụng không có, nó sẽ theo ngôn ngữ của máy.
- Mở lại ứng dụng để thấy thay đổi; một số ứng dụng cần đóng hẳn rồi mở lại.
Cách này hữu ích cho người học ngoại ngữ muốn để một ứng dụng đọc truyện hay mạng xã hội bằng tiếng Anh để luyện, trong khi phần còn lại của máy vẫn là tiếng Việt quen thuộc. Nó cũng giúp sửa trường hợp một ứng dụng có bản dịch tiếng Việt vụng về, khó hiểu hơn bản tiếng Anh.
Trang web hiện tiếng Anh dù máy để tiếng Việt: các nguyên nhân thường gặp
Trang đoán theo vị trí mạng. Khi bạn dùng mạng riêng ảo, mạng công ty đi qua nước ngoài, hay đang ở nước ngoài, trang có thể hiện ngôn ngữ của nơi đó. Tắt mạng riêng ảo hoặc chọn ngôn ngữ thủ công trên trang.
Lựa chọn cũ được lưu lại. Trang ghi nhớ lựa chọn bạn từng bấm trong dữ liệu lưu của trình duyệt. Chọn lại tiếng Việt bằng nút ngôn ngữ trên trang; nếu không thấy, xoá dữ liệu trang đó trong cài đặt trình duyệt rồi tải lại.
Ngôn ngữ trong tài khoản. Nếu đăng nhập, trang thường theo ngôn ngữ đặt trong phần cài đặt tài khoản thay vì trình duyệt. Vào hồ sơ hoặc cài đặt tài khoản để đổi.
Đường dẫn chứa mã ngôn ngữ. Liên kết bạn bấm có thể dẫn thẳng tới bản tiếng Anh, thường có đoạn kiểu "en" trong đường dẫn. Chọn tiếng Việt trên trang thay vì sửa đường dẫn bằng tay.
Trang không có bản tiếng Việt. Khi đó trình duyệt có thể đề nghị dịch. Bản dịch máy đủ để hiểu ý chính, nhưng với điều khoản, hợp đồng, hướng dẫn thuốc hay thủ tục, hãy đọc bản gốc hoặc nhờ người thạo ngôn ngữ kiểm lại.
Thứ tự ngôn ngữ ưu tiên trong trình duyệt
Trình duyệt gửi kèm mỗi lần mở trang một danh sách ngôn ngữ theo thứ tự bạn ưu tiên. Trang web có nhiều bản sẽ dùng danh sách này để chọn bản phù hợp, nếu không có lý do khác như tài khoản hay vị trí. Đặt đúng thứ tự giúp những trang làm theo chuẩn tự hiện tiếng Việt ngay lần đầu ghé.
Trong Chrome và các trình duyệt cùng nền, vào Cài đặt, mục Ngôn ngữ, phần ngôn ngữ ưu tiên. Thêm tiếng Việt nếu chưa có, dùng nút ba chấm cạnh mỗi ngôn ngữ để đưa lên đầu. Cùng trang có tuỳ chọn đề nghị dịch các trang không thuộc ngôn ngữ bạn đọc được; nếu bạn đọc tốt tiếng Anh, thêm tiếng Anh vào danh sách để trình duyệt khỏi mời dịch các trang tiếng Anh. Firefox có mục tương tự trong phần cài đặt chung, nút chọn ngôn ngữ ưu tiên cho trang web. Safari trên Mac và iPhone thường đi theo danh sách ngôn ngữ của hệ điều hành.
Ngôn ngữ của chính trình duyệt, tức chữ trên thực đơn và nút bấm, là một lựa chọn khác, có thể khác với ngôn ngữ ưu tiên cho trang web. Ví dụ bạn để trình duyệt hiển thị tiếng Việt nhưng ưu tiên trang web tiếng Anh vì đang học, hay ngược lại.
Danh sách này cũng ảnh hưởng tới công cụ kiểm tra chính tả khi bạn gõ trong ô nhập liệu trên trang. Bật kiểm tra chính tả cho tiếng Việt trong phần ngôn ngữ của trình duyệt, nếu có, để các ô góp ý hay biểu mẫu trực tuyến không gạch đỏ mọi chữ có dấu.
Ngôn ngữ trong tài khoản, phụ đề, trợ lý giọng nói và đọc chính tả
Ngoài ba tầng chính, còn vài chỗ lưu ngôn ngữ riêng mà người ta hay quên khi cài máy mới hoặc đổi máy:
- Tài khoản dịch vụ: tài khoản email, lưu trữ đám mây, mạng xã hội thường có ngôn ngữ riêng trong phần hồ sơ. Đổi máy không đổi ngôn ngữ tài khoản.
- Phụ đề và âm thanh video: các ứng dụng xem phim, video có ngôn ngữ phụ đề và âm thanh mặc định trong cài đặt. Đặt phụ đề tiếng Việt mặc định giúp người lớn tuổi khỏi phải bật tay mỗi lần.
- Trợ lý giọng nói: không phải trợ lý nào cũng hỗ trợ tiếng Việt, và mức hỗ trợ thay đổi theo thời gian. Kiểm danh sách ngôn ngữ hiện hành trong cài đặt trợ lý trước khi hướng dẫn người thân dùng.
- Đọc chính tả: tính năng nói thành chữ trên bàn phím điện thoại thường hỗ trợ tiếng Việt khá tốt. Ngôn ngữ đọc chính tả đi theo bàn phím đang dùng; chuyển sang bàn phím tiếng Việt trước khi bấm micro.
- Chatbot AI: đa số trả lời theo ngôn ngữ bạn hỏi; nếu một chatbot cứ trả lời tiếng Anh, có thể đặt ngôn ngữ trả lời trong phần tuỳ chỉnh. Chuyên mục trợ lý AI của trang có bài riêng về phần này.
- Ứng dụng ngân hàng, hành chính: thường có nút chuyển ngôn ngữ trên màn hình đăng nhập. Để tiếng Việt cho các thủ tục quan trọng để không hiểu nhầm điều khoản.
Khi cài máy mới, dành năm phút đi qua danh sách này sẽ đỡ nhiều lần bị hỏi "sao cái này lại ra tiếng Anh". Ghi lại các ứng dụng đã chỉnh riêng ngôn ngữ để lần sau đổi máy làm nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Máy để tiếng Việt mà một ứng dụng vẫn hiện tiếng Anh, sao vậy?
Có thể ứng dụng chưa có bản tiếng Việt nên rơi xuống tiếng Anh, hoặc ứng dụng có cài đặt ngôn ngữ riêng đang để tiếng Anh. Kiểm tra cài đặt bên trong ứng dụng và mục ngôn ngữ ứng dụng của máy; nếu ứng dụng không có tiếng Việt thì không đổi được.
Đổi ngôn ngữ điện thoại có mất dữ liệu không?
Không. Đổi ngôn ngữ chỉ thay đổi chữ hiển thị trên giao diện và cách ứng dụng chọn bản dịch. Danh bạ, ảnh, tin nhắn, ứng dụng đều giữ nguyên. Bạn có thể đổi đi đổi lại bất cứ lúc nào trong phần cài đặt ngôn ngữ.
Có nên để điện thoại của trẻ bằng tiếng Anh để học không?
Có thể để một vài ứng dụng giải trí hay đọc sách bằng tiếng Anh qua tính năng ngôn ngữ riêng cho từng ứng dụng, nhưng nên giữ hệ thống bằng tiếng Việt. Như vậy trẻ vẫn hiểu các cài đặt và thông báo quan trọng, còn phần học diễn ra tự nhiên ở nơi trẻ dùng nhiều.
Vì sao trang web cứ mở bản tiếng Anh dù đã chọn tiếng Việt?
Trang có thể đang đoán theo vị trí mạng, theo ngôn ngữ trong tài khoản, hoặc theo lựa chọn cũ lưu trong trình duyệt. Hãy chọn lại tiếng Việt trên trang, kiểm tra cài đặt tài khoản, và tắt mạng riêng ảo nếu đang bật.
Ngôn ngữ trình duyệt và ngôn ngữ ưu tiên cho trang web khác nhau thế nào?
Ngôn ngữ trình duyệt là chữ trên thực đơn, nút bấm của chính trình duyệt. Ngôn ngữ ưu tiên cho trang web là danh sách trình duyệt gửi cho trang để trang chọn bản phù hợp. Hai lựa chọn có thể khác nhau và chỉnh riêng được.
Trợ lý giọng nói trên điện thoại có hiểu tiếng Việt không?
Tuỳ trợ lý và tuỳ thời điểm, vì danh sách ngôn ngữ hỗ trợ thay đổi theo cập nhật. Hãy kiểm phần ngôn ngữ trong cài đặt trợ lý trên máy bạn. Tính năng đọc chính tả trên bàn phím thường hỗ trợ tiếng Việt tốt hơn và là lựa chọn thay thế hợp lý.