Mua loa thanh về, cắm dây vào tivi là xong, nhưng rất nhiều nhà gặp ngay một trong ba chuyện: tiếng vẫn phát ra loa tivi, tiếng bị trễ so với khẩu hình, hoặc điều khiển tivi không chỉnh được âm lượng loa. Nguyên nhân hầu hết nằm ở chỗ cắm sai cổng hoặc tivi vẫn giữ các mặc định dành cho loa trong.
Bài này giải thích bốn cách nối thường gặp, cách nào cho chất lượng gì, và các cài đặt cần đổi trên tivi để loa thanh trở thành đầu ra mặc định. Bài không so sánh hãng loa nào hay hơn. Tên mục có thể khác theo phiên bản, hãng máy; bạn đối chiếu sách hướng dẫn của cả tivi lẫn loa.
Bốn cách nối và khác biệt chính
Không phải tivi nào cũng có đủ các cổng dưới đây. Bạn nhìn mặt sau tivi và mặt sau loa để biết hai bên cùng có cổng gì.
| Cách nối | Ưu điểm | Hạn chế | Hợp khi |
|---|---|---|---|
| HDMI eARC | Băng thông lớn, mang được âm thanh nhiều kênh chất lượng cao, điều khiển chung | Cả tivi và loa phải hỗ trợ eARC, cần cáp HDMI đủ chuẩn | Loa có nhiều kênh, xem phim nhiều |
| HDMI ARC | Một sợi cáp cho cả tiếng và điều khiển, phổ biến | Băng thông hạn chế hơn eARC với định dạng nhiều kênh nén cao | Phần lớn loa thanh phổ thông |
| Cáp quang | Ổn định, ít nhiễu, có trên nhiều tivi đời cũ | Không điều khiển chung, giới hạn số kênh và định dạng | Tivi không có cổng ARC |
| Bluetooth | Không dây, cài nhanh | Có độ trễ, chất lượng nén, dễ mất kết nối | Nghe tạm, phòng không đi dây được |
Nếu cả tivi và loa đều có cổng HDMI ARC hoặc eARC, đó gần như luôn là lựa chọn tốt nhất. Cáp quang là phương án dự phòng chắc chắn. Bluetooth tiện nhưng nên coi là giải pháp phụ, nhất là khi xem phim có nhiều thoại.
Trước khi mua cáp hay phụ kiện, bạn chụp ảnh mặt sau tivi và mặt sau loa bằng điện thoại, phóng to để đọc các nhãn nhỏ cạnh cổng. Việc này giúp biết chắc hai bên có chung cổng nào, tránh mua nhầm cáp, và cũng là tài liệu để tra lại khi cần nối thêm thiết bị.
Nối qua HDMI ARC hoặc eARC cho đúng ngay lần đầu
Phần lớn rắc rối đến từ việc cắm nhầm cổng HDMI thường. Bạn làm theo thứ tự dưới đây.
- Tìm trên tivi cổng HDMI có ghi ARC hoặc eARC; thường chỉ có một cổng như vậy.
- Tìm trên loa thanh cổng HDMI ghi ARC, eARC hoặc HDMI OUT hướng về tivi. Không cắm vào cổng HDMI IN của loa, đó là cổng để nối đầu phát vào loa.
- Dùng cáp HDMI còn tốt; với eARC nên dùng cáp được ghi hỗ trợ tốc độ cao hoặc có kênh Ethernet.
- Trên tivi, bật tính năng điều khiển qua HDMI ở mục Kết nối hoặc Thiết bị ngoài; nếu có riêng tuỳ chọn chế độ eARC thì bật.
- Trên loa, chọn nguồn vào là HDMI ARC hoặc TV, thường bằng nút nguồn vào trên điều khiển loa.
- Vào mục Âm thanh của tivi, chọn đầu ra là HDMI ARC, loa ngoài hoặc tên loa hiện ra trong danh sách.
- Thử tăng giảm âm lượng bằng điều khiển tivi; nếu loa đổi âm lượng theo là điều khiển chung đã hoạt động.
Nếu không có tiếng, bạn tắt cả hai thiết bị bằng nguồn điện một phút rồi bật lại theo thứ tự loa trước, tivi sau. Tính năng điều khiển qua HDMI đôi khi cần một lần khởi động lại để hai bên nhận nhau.
Các cài đặt âm thanh trên tivi nên đổi sau khi có loa
Đầu ra âm thanh mặc định. Nhiều tivi có tuỳ chọn tự chuyển sang loa ngoài khi phát hiện, nhưng sau mất điện hay cập nhật đôi khi quay về loa tivi. Nếu có tuỳ chọn ghi nhớ đầu ra, bạn bật; nếu không, biết chỗ chọn lại để xử lý trong vài giây.
Định dạng âm thanh số. Thường có các lựa chọn Tự động, Truyền thẳng, PCM. Tự động thường ổn. Truyền thẳng gửi nguyên định dạng gốc để loa tự giải mã, hợp với loa hỗ trợ nhiều kênh. PCM bắt tivi tự giải mã rồi gửi hai kênh, dùng khi loa không nhận định dạng gốc và bị mất tiếng ở một số phim.
Tắt các hiệu ứng âm thanh của tivi. Khi tiếng đã đi ra loa ngoài, các chế độ âm thanh, làm rõ giọng nói của tivi thường không còn tác dụng hoặc chỉ làm rối. Bạn dùng chế độ âm thanh của loa thay vào.
Âm lượng đầu ra cố định hay thay đổi. Một số tivi cho chọn đầu ra cố định qua cáp quang, khi đó chỉ chỉnh âm lượng trên loa. Nếu muốn dùng điều khiển tivi, chọn đầu ra thay đổi được nếu tivi cho phép.
Cáp quang và Bluetooth: cài sao cho đỡ phiền
Với cáp quang, bạn tháo nắp nhựa bảo vệ ở hai đầu cáp trước khi cắm, cắm đến khi nghe tiếng tách nhẹ. Đầu cáp quang có hình dạng riêng, cắm ngược không vào. Trên tivi, chọn đầu ra là quang học hoặc âm thanh số; trên loa, chọn nguồn vào quang học. Vì cáp quang không mang tín hiệu điều khiển, bạn sẽ cần điều khiển loa để chỉnh âm lượng, hoặc dạy điều khiển loa học lệnh từ điều khiển tivi nếu loa có tính năng học lệnh hồng ngoại.
Cáp quang có giới hạn về băng thông: thường mang được hai kênh không nén hoặc âm thanh nhiều kênh dạng nén phổ biến, nhưng không mang được các định dạng nhiều kênh chất lượng cao mới hơn. Với phần lớn phim truyền hình và nội dung mạng, sự khác biệt khó nhận ra trên loa thanh phổ thông.
Với Bluetooth, bạn bật chế độ ghép đôi trên loa, rồi vào mục Âm thanh hoặc Bluetooth của tivi để tìm và chọn loa. Vấn đề lớn nhất là độ trễ: tiếng đến sau hình một chút. Nhiều tivi có mục bù trễ cho thiết bị Bluetooth, hoặc mục đồng bộ âm thanh chung; bạn chỉnh khi xem cảnh người nói cận mặt. Ngoài ra, kết nối Bluetooth hay đứt khi có người đi qua giữa hai thiết bị hoặc khi điện thoại trong nhà cũng ghép với loa đó.
Lệch tiếng và hình, tiếng lúc có lúc không: xử lý từng trường hợp
Tiếng chậm hơn khẩu hình là chuyện phổ biến nhất khi dùng loa ngoài. Lý do là loa cần thời gian giải mã và xử lý hiệu ứng, cộng thêm thời gian tivi xử lý hình. Có hai chỗ chỉnh: mục đồng bộ âm thanh trên tivi và mục độ trễ hoặc đồng bộ khẩu hình trên loa. Bạn chỉ nên chỉnh ở một nơi để khỏi rối, và nhớ rằng tắt bớt xử lý hình như chuyển động mượt cũng làm thay đổi độ lệch.
Tiếng lúc có lúc không, nhất là khi chuyển giữa ứng dụng hoặc đầu phát, thường do định dạng âm thanh thay đổi mà loa không theo kịp. Đổi định dạng âm thanh số trên tivi từ truyền thẳng sang tự động hoặc PCM thường giải quyết được. Nếu chỉ một ứng dụng bị, bạn kiểm cài đặt âm thanh trong ứng dụng đó.
Tivi tự bật loa nửa đêm hoặc loa không chịu tắt theo tivi là chuyện của tính năng điều khiển qua HDMI. Bạn vào cài đặt điều khiển qua HDMI trên tivi, tắt riêng tuỳ chọn tự bật thiết bị hoặc tắt tự động, giữ lại phần điều khiển âm lượng. Với loa có chế độ chờ riêng, kiểm luôn cài đặt nguồn điện trên loa.
Đặt loa ở đâu và dùng chế độ âm thanh của loa
Loa thanh nghe hay hay dở phụ thuộc nhiều vào chỗ đặt. Vị trí tốt nhất thường là ngay dưới mép màn hình, chính giữa, mặt loa hướng về chỗ ngồi. Đặt lùi sâu trong hốc kệ có cánh hay vách hai bên, tiếng bị dội và ù, lời thoại mờ đi; kéo loa ra sát mép kệ thường cải thiện ngay. Nếu tivi treo tường, có thể treo loa ngay dưới bằng giá đi kèm hoặc đặt trên kệ thấp, miễn là không bị đồ vật che phía trước.
Nhiều loa thanh có loa trầm rời không dây. Loa trầm đặt ở góc phòng cho tiếng trầm nhiều nhất nhưng dễ ù, đặt cạnh sofa gần người nghe thì cảm nhận rõ mà không cần vặn to. Bạn thử vài chỗ với cùng một đoạn phim, chọn chỗ mà tiếng trầm chắc nhưng không lấn lời thoại. Nhà ống nhiều tầng, sàn gỗ hoặc vách mỏng, bạn hạ mức trầm để bớt làm phiền hàng xóm.
Loa thanh cũng có chế độ âm thanh mặc định riêng, thường là chế độ chuẩn hoặc tự động kèm hiệu ứng vòm ảo. Với loa có kênh giữa, chế độ giọng nói hoặc tăng cường lời thoại thường rất hiệu quả cho phim bộ, thời sự. Chế độ ban đêm của loa hoạt động tương tự như trên tivi: thu hẹp chênh lệch giữa tiếng nhỏ và tiếng to. Một số loa có tính năng đo âm phòng bằng micro để tự chỉnh; nếu có, bạn chạy nó sau khi đã đặt loa ở vị trí cố định.
Kiểm tra cuối trước khi coi là xong
Sau khi nối và chỉnh, bạn dành mười phút kiểm các tình huống mà cả nhà sẽ gặp hằng ngày, thay vì chỉ thử một bộ phim.
- Tắt tivi bằng điều khiển rồi bật lại: loa có tự bật theo và tiếng có ra loa không.
- Chuyển qua hộp truyền hình, một ứng dụng xem phim và một video trên mạng: tiếng có liên tục không.
- Xem một cảnh người nói cận mặt: môi có khớp tiếng không.
- Tăng giảm âm lượng bằng điều khiển tivi: loa có phản hồi không, mức âm lượng hiện trên màn hình có đúng không.
- Rút điện cả cụm một phút rồi cắm lại: tivi có nhớ đầu ra là loa không.
- Thử chế độ ban đêm hoặc chế độ giọng nói trên loa để biết chỗ bật khi cần.
- Ghi lại cổng đã dùng và các cài đặt đã đổi vào ghi chú trên điện thoại.
Nếu người lớn tuổi trong nhà là người dùng chính, bạn dán một mẩu giấy nhỏ ghi cách chọn lại đầu ra âm thanh ở mặt sau điều khiển. Khi tiếng đột ngột mất, họ tự xử lý được thay vì gọi điện cho con cháu.
Câu hỏi thường gặp
Cắm loa thanh vào cổng HDMI bất kỳ của tivi có được không?
Không. Chỉ cổng có ghi ARC hoặc eARC mới đưa âm thanh từ tivi ra loa. Cắm vào cổng HDMI thường thì tivi coi loa như một thiết bị phát hình và không có tiếng ra loa từ các ứng dụng trên tivi.
Tivi có ARC còn loa có eARC thì dùng được không?
Được. Chuẩn mới tương thích ngược, hai thiết bị sẽ hoạt động ở mức ARC. Bạn vẫn có tiếng và điều khiển chung, chỉ không dùng được các định dạng nhiều kênh chất lượng cao cần eARC.
Vì sao xem phim trên ứng dụng thì có tiếng vòm, còn xem truyền hình thì không?
Mỗi nguồn phát gửi định dạng âm thanh khác nhau. Nhiều kênh truyền hình chỉ phát hai kênh, trong khi một số phim trên ứng dụng có bản nhiều kênh. Loa chỉ tái hiện được những gì nguồn gửi đến.
Có nên dùng cùng lúc loa tivi và loa thanh không?
Thường không nên vì hai nguồn tiếng lệch nhau và đánh nhau, làm lời thoại khó nghe hơn. Một số hãng có tính năng kết hợp loa tivi với loa thanh cùng hãng; nếu không có, bạn chọn một đầu ra duy nhất là loa thanh.
Cáp HDMI loại nào dùng cho eARC?
Chuẩn eARC cần cáp có kênh Ethernet hoặc cáp tốc độ cao theo chuẩn mới. Nhiều cáp đi kèm loa đã đáp ứng. Nếu bị mất tiếng ngắt quãng với định dạng nhiều kênh, thử thay cáp khác được ghi rõ hỗ trợ tốc độ cao.
Mất điện xong loa không còn tiếng, phải làm sao?
Bạn chọn lại đầu ra âm thanh trên tivi là loa ngoài hoặc HDMI ARC, và chọn nguồn vào trên loa là TV. Nếu vẫn không được, tắt cả hai bằng nguồn điện một phút rồi bật loa trước, tivi sau để tính năng điều khiển qua HDMI nhận lại nhau.