Nếu phim điện ảnh trên chiếc tivi mới trông "quá trơn", như quay bằng máy quay gia đình hay như phim truyền hình buổi chiều, thủ phạm gần như chắc là tính năng làm mượt chuyển động được bật sẵn. Tính năng này tự vẽ thêm các khung hình chen giữa khung hình gốc. Với bóng đá, nó có ích; với phim, nó làm mất cái chất điện ảnh mà người làm phim cố tình giữ.
Bài này giải thích tính năng đó làm gì, vì sao nhiều người thấy khó chịu mà không gọi được tên, cách tắt hoặc chỉnh mức vừa phải, và khi nào nên giữ. Mỗi hãng gọi tính năng này một tên thương mại riêng; trong menu tiếng Việt thường là Chuyển động mượt, Làm rõ chuyển động, Xử lý chuyển động hoặc nằm trong mục Độ rõ nét hình ảnh. Tên mục có thể khác theo phiên bản, hãng máy.
Tính năng làm mượt chuyển động thực ra làm gì
Phim điện ảnh từ lâu được quay ở nhịp 24 khung hình mỗi giây. Phim truyền hình, video thể thao, video quay bằng điện thoại thường ở 25, 30, 50 hoặc 60 khung hình mỗi giây. Tivi hiện đại làm mới màn hình nhanh hơn thế nhiều. Khi phát phim 24 khung hình trên màn hình làm mới nhanh, tivi có hai lựa chọn: lặp lại mỗi khung hình vài lần, hoặc tự đoán ra khung hình trung gian rồi chèn vào.
Cách thứ hai gọi là nội suy khung hình, và đó chính là thứ nằm sau cái tên chuyển động mượt. Bộ xử lý so hai khung hình liền nhau, ước lượng vật thể di chuyển đi đâu, rồi vẽ ra khung hình ở giữa. Kết quả là chuyển động trơn hơn hẳn, chữ chạy trên màn hình không bị giật, cảnh quay lia ngang không bị rung.
Vấn đề là não người đã quen gắn nhịp 24 khung hình với cảm giác "phim", còn nhịp cao gắn với "video", "truyền hình trực tiếp". Khi phim bị nội suy, chuyển động trông như quay bằng máy quay gia đình; giới xem phim gọi là hiệu ứng phim truyền hình buổi chiều. Ngoài ra, bộ xử lý đoán sai ở cảnh phức tạp, tạo ra vệt nhoè hay viền vỡ quanh tay, quanh tóc khi nhân vật chuyển động nhanh. Đó là lý do một số đạo diễn và nhóm nhà làm phim đã công khai khuyên người xem tắt tính năng này khi xem phim.
Dấu hiệu nhận biết tính năng đang bật
Nhiều người thấy hình "lạ" mà không biết vì sao. Bạn thử để ý các dấu hiệu dưới đây khi xem một bộ phim chiếu rạp quen thuộc.
- Phim trông như hậu trường, như đang xem diễn viên đóng trên phim trường chứ không phải xem phim.
- Cảnh lia máy chậm trơn tuột như trượt trên băng, không còn độ giật nhẹ quen thuộc.
- Quanh tay, tóc hoặc vật mảnh như dây điện xuất hiện quầng nhoè, viền vỡ khi nhân vật di chuyển nhanh.
- Có những khoảnh khắc chuyển động đột ngột "khựng" lại rồi trơn tiếp, vì bộ xử lý bỏ cuộc ở cảnh quá khó.
- Phim hoạt hình vẽ tay trông như bị bóp méo ở các đường nét.
- Khi chơi game, nhân vật phản hồi chậm hơn so với lúc bấm nút một chút.
Cách kiểm nhanh nhất là tắt thử. Nếu tắt xong phim bỗng trông "đúng" trở lại dù hơi giật ở cảnh lia nhanh, thì chính tính năng này là nguyên nhân.
Cách tắt hoặc giảm chuyển động mượt
Đường đi trong menu khác nhau giữa các hãng, nhưng thường theo thứ tự dưới đây. Bạn nên làm khi đang phát một bộ phim để thấy ngay khác biệt.
- Mở Cài đặt, vào mục Hình ảnh, tìm phần Cài đặt chuyên gia, Nâng cao hoặc Độ rõ nét hình ảnh.
- Tìm mục có chữ Chuyển động, Làm mượt hoặc Xử lý chuyển động. Mục này thường có các mức Tắt, Thấp, Tiêu chuẩn, Mượt, Tuỳ chỉnh.
- Chọn Tắt để xem phim. Nếu thấy cảnh lia máy bị giật khó chịu, chọn Tuỳ chỉnh.
- Ở Tuỳ chỉnh thường có hai thanh: một thanh giảm nhoè, áp dụng cho chuyển động nhanh; một thanh giảm rung, áp dụng cho phim 24 khung hình. Bạn để thanh giảm rung ở mức không hoặc rất thấp, thanh giảm nhoè ở mức thấp đến vừa.
- Kiểm tra lại cho từng chế độ hình ảnh. Chế độ Phim hoặc chế độ nhà làm phim thường đã tắt sẵn; chế độ Tiêu chuẩn, Sống động, Thể thao lại hay bật mạnh.
- Nếu tivi có tuỳ chọn áp dụng cho mọi nguồn vào, bạn bật để không phải chỉnh lại cho từng ứng dụng.
Một số tivi có thêm tuỳ chọn chèn khung hình đen giữa các khung hình để giảm nhoè mà không vẽ khung hình giả. Tính năng này làm hình tối đi và với một số người gây cảm giác nhấp nháy; bạn thử, thấy mỏi mắt thì tắt.
Nên bật hay tắt theo từng loại nội dung
Không có một mức đúng cho mọi thứ. Bảng dưới là gợi ý xuất phát, bạn chỉnh theo cảm nhận của mình và người cùng xem.
| Loại nội dung | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Phim chiếu rạp, phim bộ nước ngoài | Tắt hoặc giảm rung ở mức thấp | Giữ nhịp 24 khung hình như ý đồ người làm phim |
| Phim hoạt hình vẽ tay | Tắt | Nội suy làm méo đường nét, nhất là hoạt hình nhịp thấp |
| Bóng đá, thể thao trực tiếp | Thấp đến vừa | Bóng và cầu thủ di chuyển nhanh, giảm nhoè có ích |
| Thời sự, gameshow, ca nhạc | Tuỳ thích, thường để thấp | Nội dung vốn đã ở nhịp cao, khác biệt ít |
| Chơi game | Tắt, dùng chế độ trò chơi | Nội suy cộng thêm độ trễ giữa lúc bấm và lúc hình phản hồi |
| Video quay bằng điện thoại | Thấp hoặc tắt | Video rung tay dễ làm bộ xử lý đoán sai |
Nếu cả nhà xem chung mà mỗi người thích một kiểu, giải pháp gọn là gắn cài đặt vào chế độ hình ảnh: chế độ Phim tắt chuyển động mượt cho buổi tối, chế độ Tiêu chuẩn bật mức thấp cho ban ngày và thể thao. Chuyển chế độ bằng phím tắt thì nhanh hơn vào sâu menu.
Chơi game trên tivi: chế độ trò chơi và độ trễ
Với máy chơi game hoặc máy tính nối vào tivi, chuyển động mượt không chỉ là chuyện thẩm mỹ. Để vẽ khung hình trung gian, tivi phải giữ lại ít nhất một khung hình tiếp theo rồi mới hiển thị, tức là hình bạn thấy luôn trễ hơn so với lúc máy chơi game gửi ra. Cộng với các xử lý khác như giảm nhiễu, tăng nét, tổng độ trễ có thể đủ lớn để bạn cảm thấy nhân vật "nặng tay", nhất là trò chơi đối kháng, đua xe, bắn súng.
Chế độ trò chơi tồn tại để giải quyết chuyện này: nó tắt phần lớn xử lý, kể cả chuyển động mượt, để giảm độ trễ. Nhiều tivi và máy chơi game đời mới hỗ trợ tự chuyển sang chế độ trò chơi khi phát hiện tín hiệu game qua cổng HDMI, rồi tự quay về chế độ cũ khi bạn xem phim. Tính năng này thường có tên kiểu chế độ độ trễ thấp tự động; bạn kiểm tra trong phần cài đặt cổng vào hoặc cài đặt chung xem đã bật chưa.
Nếu máy và tivi hỗ trợ tần số làm mới thay đổi, tức tivi tự khớp nhịp với máy chơi game để không xé hình, thì cũng bật lên. Một số tivi chỉ hỗ trợ tính năng này ở một hai cổng HDMI nhất định, thường có ghi chú nhỏ cạnh cổng; cắm sai cổng là không dùng được. Phần đấu nối cổng HDMI và thiết bị ngoài có bài riêng trong danh mục.
Đầu phát, hộp truyền hình và chuyện khớp nhịp khung hình
Chuyển động mượt không chỉ nằm trên tivi. Nếu bạn xem qua hộp truyền hình của nhà mạng, hộp phát nội dung mạng hoặc máy chơi game dùng làm đầu phát, thiết bị đó có cài đặt đầu ra riêng, và cài đặt mặc định của nó cũng ảnh hưởng đến độ trơn hay giật của phim.
Nhiều hộp phát mặc định xuất mọi thứ ở một nhịp cố định, chẳng hạn 60 khung hình mỗi giây, bất kể phim gốc là 24 hay 25. Khi đó, để nhét 24 khung hình vào 60, thiết bị phải lặp khung hình không đều: khung này hiện lâu hơn khung kia. Kết quả là cảnh lia máy bị khựng theo nhịp, dễ nhận ra ở các đoạn quay toàn cảnh chậm. Người xem thấy giật, đổ lỗi cho tivi, rồi bật chuyển động mượt lên mức cao để chữa, vô tình làm phim trông giả.
Cách gọn hơn là tìm trong cài đặt hiển thị của hộp phát mục khớp tốc độ khung hình hoặc khớp nội dung. Khi bật, hộp sẽ đổi nhịp đầu ra theo từng phim, tivi nhận đúng nhịp gốc và tự hiển thị đều. Màn hình có thể chớp đen một hai giây lúc bắt đầu phim vì tivi chuyển chế độ; đó là bình thường.
Thứ tự hợp lý: bật khớp nhịp ở hộp phát trước, tắt chuyển động mượt trên tivi, xem thử. Nếu vẫn thấy giật khó chịu ở cảnh lia nhanh, lúc đó mới bật giảm rung trên tivi ở mức thấp. Tên mục trên từng hộp phát có thể khác theo phiên bản, hãng máy.
Hiểu lầm thường gặp về tần số quét và chuyển động mượt
Tần số quét cao không đồng nghĩa với phải bật chuyển động mượt. Màn hình làm mới nhanh giúp nội dung nhịp cao như game, thể thao hiển thị trơn hơn một cách tự nhiên. Khi xem phim 24 khung hình, tivi tốt vẫn có thể hiển thị đúng nhịp đó mà không cần vẽ thêm.
Con số tần số in trên hộp không phải lúc nào cũng là tần số thật. Một số mẫu ghi các chỉ số chuyển động quy đổi, gộp cả xử lý hình, nên con số lớn hơn tần số làm mới thực của tấm nền. Bạn xem thông số kỹ thuật chi tiết của mẫu máy nếu cần biết chính xác.
Tắt chuyển động mượt không làm tivi kém đi. Bạn chỉ trả lại hình ảnh về đúng nhịp gốc. Độ giật nhẹ ở cảnh lia máy là đặc tính của phim 24 khung hình, ở rạp chiếu bạn cũng thấy như vậy.
Không có mức đúng tuyệt đối. Có người xem lâu năm với chuyển động mượt và thấy tắt đi là khó chịu. Đó là sở thích, không phải sai. Mục tiêu của bài là để bạn biết có lựa chọn, thay vì để máy quyết định thay.
Câu hỏi thường gặp
Tắt chuyển động mượt rồi mà phim vẫn trơn bất thường thì sao?
Bạn kiểm tra xem tivi có lưu cài đặt riêng cho từng ứng dụng hoặc cho nội dung HDR không, rồi tắt lại khi đang phát đúng nguồn đó. Ngoài ra, một số đầu phát hoặc hộp truyền hình cũng có tính năng làm mượt riêng, cần tắt trên thiết bị đó.
Chuyển động mượt có làm tivi tốn điện hơn không?
Bộ xử lý làm thêm việc nên về nguyên lý có tiêu thụ thêm một chút, nhưng phần lớn điện năng của tivi nằm ở đèn nền hoặc tấm nền. Lý do để tắt là chất lượng hình và độ trễ, không phải tiền điện.
Xem bóng đá có nên bật mức cao nhất không?
Mức cao làm bóng trơn nhưng dễ xuất hiện quầng nhoè quanh cầu thủ và quả bóng, nhất là khi máy quay lia nhanh. Mức thấp hoặc vừa thường cân bằng hơn. Bạn xem thử một pha phản công nhanh ở vài mức rồi chọn.
Vì sao tivi ở nhà người quen xem phim không bị giả như máy mình?
Có thể họ đã đổi sang chế độ Phim, hoặc máy của họ để mức chuyển động mượt thấp hơn theo mặc định. Mặc định khác nhau giữa các hãng và giữa các đời máy, nên cùng một bộ phim có thể trông rất khác.
Chế độ trò chơi có làm hình xấu đi khi xem phim không?
Có thể hơi kém hơn vì nhiều xử lý bị tắt để giảm độ trễ. Vì vậy chế độ trò chơi nên dành cho cổng của máy chơi game, còn ứng dụng xem phim dùng chế độ Phim. Tính năng tự chuyển chế độ giúp bạn không phải đổi tay.