Thiết lập điện thoại Android mới gồm khoảng mười đến mười lăm màn hình, và phần lớn chỉ cần bấm Tiếp theo — nhưng có ba bốn màn hình đáng dừng lại đọc kỹ. Đó là màn hình sao chép dữ liệu từ máy cũ, màn hình dịch vụ Google, màn hình ứng dụng đề xuất cài thêm và màn hình đăng nhập tài khoản của hãng máy. Bấm vội ở các màn hình này là lý do máy mới vừa mở hộp đã đầy ứng dụng lạ và thông báo quảng cáo.
Android do nhiều hãng sản xuất, mỗi hãng thêm giao diện và màn hình riêng, nên thứ tự và tên gọi có thể khác theo hãng máy, phiên bản. Bài này đi theo trình tự chung mà hầu hết máy Android hiện nay đều có, giải thích mỗi lựa chọn mang lại gì, và đánh dấu chỗ nên bấm Bỏ qua. Phần khoá màn hình và bảo mật chỉ được nhắc ngắn; chi tiết xem trang AI Bảo Mật.
Màn hình chào, ngôn ngữ và Wi-Fi: phần đơn giản nhưng có một bẫy nhỏ
Màn hình đầu tiên cho chọn ngôn ngữ. Nếu máy mua chính hãng tại Việt Nam, tiếng Việt thường có sẵn ở đầu danh sách. Chọn tiếng Việt ngay từ đây giúp các màn hình sau dễ hiểu hơn, nhưng nếu bạn quen đọc thuật ngữ công nghệ bằng tiếng Anh, chọn tiếng Anh rồi thêm tiếng Việt sau cũng được. Ngôn ngữ, định dạng ngày và bàn phím Telex, VNI có thể chỉnh lại bất cứ lúc nào; danh mục Ứng dụng mặc định và tiếng Việt có hướng dẫn chi tiết.
Tiếp theo là kết nối Wi-Fi. Bẫy nhỏ ở đây: nhiều máy cho phép bỏ qua Wi-Fi và thiết lập bằng dữ liệu di động. Đừng làm vậy nếu định sao chép dữ liệu từ máy cũ hoặc khôi phục bản sao lưu, vì lượng tải về có thể lên tới hàng chục GB, và máy sẽ còn tải bản cập nhật hệ thống ngay sau đó. Chọn mạng Wi-Fi ổn định, đặt máy gần bộ phát.
Một số máy sẽ kiểm tra cập nhật ngay sau khi có mạng và cài luôn trước khi đi tiếp. Đây là bản cập nhật dành cho quá trình thiết lập hoặc bản sửa lỗi phát hành sau khi máy xuất xưởng; cứ để máy chạy xong, có thể mất vài phút đến hơn mười phút. Máy có thể khởi động lại một lần.
Nếu máy hỏi về điều khoản sử dụng của hãng và của Google, phần bắt buộc thì phải đồng ý mới đi tiếp được. Nhưng ở cùng màn hình này đôi khi có những ô tuỳ chọn như nhận thông tin tiếp thị, chia sẻ dữ liệu chẩn đoán, cá nhân hoá quảng cáo. Những ô này thường được tích sẵn; đọc và bỏ tích những gì bạn không muốn.
Sao chép ứng dụng và dữ liệu: bốn lựa chọn và lúc nào chọn cái nào
Màn hình kế tiếp quan trọng nhất cả buổi: máy hỏi bạn có muốn sao chép dữ liệu không. Mỗi lựa chọn đưa sang một lượng dữ liệu khác nhau.
| Lựa chọn | Mang sang được gì | Hợp khi |
|---|---|---|
| Nối cáp với máy Android cũ | Nhiều nhất: ứng dụng, danh bạ, tin nhắn SMS, nhật ký cuộc gọi, ảnh, nhiều cài đặt | Máy cũ còn dùng được, có cáp USB-C hai đầu hoặc bộ chuyển đi kèm hộp |
| Sao chép không dây từ máy cũ | Tương tự nối cáp nhưng chậm hơn | Không có cáp phù hợp, dữ liệu không quá lớn |
| Khôi phục từ bản sao lưu Google | Danh sách ứng dụng, danh bạ, SMS, cài đặt cơ bản, ảnh nếu đã bật sao lưu ảnh | Máy cũ đã hỏng, mất hoặc đã bán |
| Không sao chép, thiết lập như máy mới | Chỉ dữ liệu gắn với tài khoản Google: danh bạ đồng bộ, lịch, Gmail, ảnh trên đám mây | Muốn máy gọn, tự chọn ứng dụng cài lại |
Ngoài công cụ của Google, nhiều hãng có ứng dụng chuyển dữ liệu riêng chạy giữa hai máy cùng hãng (ví dụ Smart Switch trên máy Samsung), thường mang được nhiều cài đặt giao diện hơn. Nếu đổi từ máy hãng này sang hãng khác, công cụ của Google trong màn hình thiết lập là lựa chọn chung an toàn nhất. Đổi từ iPhone sang Android thì quy trình khác, có bài riêng trong danh mục này.
Dù chọn cách nào, cũng biết trước rằng ứng dụng ngân hàng, ví điện tử và nhiều ứng dụng nhắn tin không mang trạng thái đăng nhập sang. Danh sách ứng dụng được cài lại, nhưng bạn phải mở từng cái và đăng nhập. Không xoá dữ liệu máy cũ cho đến khi đã kiểm xong.
Tài khoản Google: một tài khoản chính, và vì sao đừng tạo tài khoản mới vội
Màn hình đăng nhập Google là trục của mọi thứ trên Android: Cửa hàng Play, sao lưu, danh bạ, ảnh, lịch, mật khẩu đã lưu đều gắn vào đây. Nếu bạn đã có Gmail dùng nhiều năm, đăng nhập đúng tài khoản đó, kể cả khi lâu không dùng điện thoại Android. Nhiều người bấm tạo tài khoản mới vì quên mật khẩu, rồi vài tháng sau phát hiện danh bạ và ảnh cũ nằm hết ở tài khoản kia.
Nếu quên mật khẩu, tốt hơn là tạm dừng, dùng máy tính hoặc máy cũ khôi phục tài khoản trước, rồi mới quay lại thiết lập. Màn hình thiết lập có nút quên mật khẩu, nhưng quy trình khôi phục thường cần mã gửi về số điện thoại hoặc email dự phòng, và làm trên máy đang thiết lập dở dễ rối.
Một điểm hay bị bỏ sót: điện thoại cho con, cho cha mẹ cũng cần tài khoản Google riêng của người dùng máy đó, không nên dùng chung tài khoản của bạn. Dùng chung khiến lịch sử tìm kiếm, ảnh, danh bạ của hai người trộn lẫn, và khi bạn đổi mật khẩu thì máy người thân bị đăng xuất. Với trẻ em, Google có loại tài khoản do cha mẹ quản lý; phần này thuộc trang AI Bảo Mật.
Sau tài khoản Google, máy có thể hỏi thêm tài khoản của chính hãng máy. Tài khoản này dùng cho dịch vụ riêng của hãng như sao lưu riêng, tìm máy của hãng, kho chủ đề. Nếu bạn không định dùng các dịch vụ đó, bấm Bỏ qua được; sau này cần thì vào Cài đặt đăng nhập. Nếu bạn dùng tính năng tìm máy của hãng, tạo tài khoản là hợp lý.
Màn hình dịch vụ Google: đọc từng công tắc trước khi bấm Chấp nhận
Sao lưu vào Google Drive (Google One). Nên bật. Đây là thứ giúp lần đổi máy sau nhẹ nhàng: danh sách ứng dụng, danh bạ, tin nhắn SMS, nhật ký cuộc gọi và cài đặt được sao lưu tự động. Dung lượng sao lưu này tính vào 15 GB miễn phí của tài khoản, dùng chung với Gmail và Ảnh, nên cần để ý dung lượng trong vài tháng đầu.
Sử dụng vị trí. Bật thì bản đồ, thời tiết, tìm máy hoạt động tốt hơn. Tắt thì ứng dụng nào cần vị trí sẽ hỏi riêng. Phần quyền vị trí chi tiết thuộc trang AI Bảo Mật; ở đây chỉ cần biết bạn có thể đổi bất cứ lúc nào.
Cho phép quét Wi-Fi và Bluetooth. Giúp định vị chính xác hơn khi tắt Wi-Fi. Tác động lên pin không lớn với máy mới; để mặc định được.
Gửi dữ liệu sử dụng và chẩn đoán. Giúp Google và hãng máy sửa lỗi, không ảnh hưởng tới trải nghiệm của bạn. Bật hay tắt tuỳ bạn; nhiều người tắt cho gọn.
Cài đặt bản cập nhật tự động cho ứng dụng. Thường nên giữ, nhưng nếu hay dùng dữ liệu di động, chọn chỉ cập nhật qua Wi-Fi trong Cửa hàng Play sau khi thiết lập xong.
Ứng dụng đề xuất và ứng dụng cài sẵn: chỗ dễ bấm nhầm nhất
Gần cuối quá trình, nhiều máy Android hiện một màn hình liệt kê ứng dụng "đề xuất" hoặc "có thể bạn thích", tất cả đều đã được tích sẵn. Đây là ứng dụng mà hãng máy có thoả thuận để cài kèm: trò chơi, mua sắm, mạng xã hội, công cụ dọn máy. Nếu bấm Tiếp theo mà không nhìn, máy mới sẽ tự tải về hàng chục ứng dụng ngay khi vào màn hình chính. Hãy đọc danh sách và bỏ tích tất cả những gì bạn không chắc sẽ dùng; cần thì tải sau vẫn được.
Khác với ứng dụng đề xuất, ứng dụng cài sẵn trong máy (trình duyệt riêng của hãng, kho ứng dụng của hãng, ứng dụng nghe nhạc, chủ đề) thường không gỡ được hoàn toàn, chỉ vô hiệu hoá được. Với những ứng dụng gỡ được, cứ gỡ nếu không dùng. Với ứng dụng hệ thống chỉ cho vô hiệu hoá, cân nhắc trước: tắt nhầm ứng dụng mà máy dùng để hiển thị thông báo hay cập nhật có thể gây lỗi khó hiểu. Đừng dùng công cụ ngoài để gỡ ứng dụng hệ thống; việc đó không cần thiết và có thể ảnh hưởng bảo hành.
Một số dòng máy hiện quảng cáo trong ứng dụng hệ thống như trình quản lý tệp, chủ đề, thư mục ứng dụng. Thường có công tắc tắt "đề xuất" hay "quảng cáo cá nhân hoá" trong cài đặt của từng ứng dụng đó. Vị trí mỗi hãng mỗi khác; nếu không tìm thấy, có thể hỏi trợ lý AI theo mẫu: "Trên điện thoại hãng X chạy phiên bản giao diện Y, tắt đề xuất ứng dụng trong thư mục ở đâu?", rồi đối chiếu với máy thật vì câu trả lời có thể đã cũ.
Sau khi vào màn hình chính: việc nên làm trong một giờ đầu
Thiết lập xong không có nghĩa là xong. Một giờ đầu sau khi vào màn hình chính là lúc làm những việc mà màn hình thiết lập không hỏi.
- Kiểm tra cập nhật hệ thống. Vào mục Cập nhật phần mềm trong Cài đặt (thường nằm trong Hệ thống hoặc Giới thiệu điện thoại) và cài bản mới nhất nếu có.
- Mở Cửa hàng Play, xem mục Quản lý ứng dụng. Chờ các ứng dụng chép từ máy cũ cài xong, cập nhật hết một lượt.
- Đăng nhập lại ứng dụng quan trọng. Ngân hàng, ví, ứng dụng nhắn tin, ứng dụng làm việc; làm khi máy cũ vẫn còn bên cạnh để nhận mã xác minh nếu cần.
- Chọn kiểu điều hướng. Cử chỉ vuốt hay ba nút; bài riêng trong danh mục giúp bạn chọn.
- Dọn màn hình chính. Gỡ các biểu tượng không dùng, quyết định ứng dụng mới tải có tự ra màn hình chính hay không.
- Xem nhanh mục Thông báo. Tắt thông báo của ứng dụng cài sẵn bạn không dùng.
Những thứ còn lại — tần số quét màn hình, chế độ pin, cỡ chữ, chế độ tối — cứ dùng mặc định một tuần. Máy Android mới thường đã được hãng chỉnh cân bằng giữa độ mượt và thời lượng pin; đổi khi bạn thấy có vấn đề cụ thể sẽ có cơ sở hơn đổi theo mẹo.
Câu hỏi thường gặp
Thiết lập Android có bắt buộc đăng nhập tài khoản Google không?
Không bắt buộc, phần lớn máy cho bấm Bỏ qua. Nhưng không có tài khoản Google thì không dùng được Cửa hàng Play, không sao lưu, không đồng bộ danh bạ. Nếu đang vội, có thể bỏ qua rồi đăng nhập sau trong Cài đặt, mục Tài khoản; chỉ là phần sao chép dữ liệu từ bản sao lưu cũ sẽ không làm được sau khi đã thiết lập xong.
Máy cũ hỏng màn hình, không bấm được thì sao chép dữ liệu thế nào?
Nếu trước đây máy cũ có bật sao lưu Google, chọn khôi phục từ bản sao lưu đám mây trong lúc thiết lập máy mới. Nếu chưa bật, việc lấy dữ liệu khó hơn nhiều và thường phải nhờ cửa hàng sửa chữa xử lý màn hình trước. Đây là lý do nên bật sao lưu ngay trên máy mới.
Có nên bật tài khoản của hãng máy song song với tài khoản Google không?
Không bắt buộc. Tài khoản hãng có ích khi bạn dùng sao lưu riêng, tìm máy, đồng bộ với đồng hồ, tai nghe cùng hãng. Nếu chỉ dùng dịch vụ của Google, một tài khoản Google là đủ. Hai hệ sao lưu chạy song song cũng tốn dung lượng và dễ gây lẫn lộn danh bạ trùng.
Danh bạ trên máy mới bị trùng, mỗi người hiện hai lần, vì sao?
Thường do danh bạ được chép từ hai nguồn: một bản từ tài khoản Google, một bản từ SIM hoặc tài khoản hãng. Ứng dụng Danh bạ của Google có chức năng gộp liên hệ trùng; nên chọn một nơi lưu chính, thường là tài khoản Google, và lưu số mới vào đó để lần đổi máy sau không lặp lại.
Máy mới chạy nóng và hao pin trong ngày đầu có phải máy lỗi không?
Thường không. Ngày đầu máy vừa cài lại ứng dụng, vừa tải ảnh, vừa lập chỉ mục tìm kiếm, vừa cập nhật hệ thống, nên chạy nhiều trong nền. Sau một hai ngày, khi các tác vụ đó xong, nhiệt độ và pin sẽ ổn định. Nếu sau một tuần vẫn nóng bất thường khi không dùng, mới nên mang đi kiểm tra.
Thiết lập xong rồi mới nhớ ra quên sao chép từ máy cũ, còn làm lại được không?
Công cụ sao chép đầy đủ trong màn hình thiết lập chỉ chạy lúc thiết lập. Muốn dùng lại, phải khôi phục cài đặt gốc máy mới rồi làm lại từ đầu. Nếu máy mới chưa có dữ liệu gì quan trọng, việc này mất chừng mười lăm phút. Một số ứng dụng chuyển dữ liệu của hãng chạy được cả sau khi thiết lập, nhưng mang sang ít hơn.