Mỗi điện thoại có một trợ lý ảo mặc định được gọi lên bằng một phím, một cử chỉ hoặc một lời gọi; bạn đổi được trợ lý nào bật lên, phím nào gọi nó, và có cho nó nghe lời gọi hay không. Trên Android, phần này nằm ở mục ứng dụng mặc định, dòng ứng dụng trợ lý kỹ thuật số. Trên iPhone, Siri là trợ lý của hệ thống, còn cách gọi và phản hồi chỉnh trong mục Siri của Cài đặt.
Bài này dành cho những ai từng bực vì giữ nút nguồn để tắt máy mà trợ lý lại hiện ra, vì tivi nói một câu gì đó là điện thoại sáng màn hình, hoặc muốn một nút bấm mở thẳng chatbot thay cho trợ lý có sẵn. Tên mục cài đặt có thể khác theo hãng máy và phiên bản hệ điều hành; bài viết theo tên phổ biến trong bản tiếng Việt và dặn bạn tìm chữ gần nghĩa nếu máy mình khác. Phần quyền riêng tư của trợ lý giọng nói thuộc chuyên mục của trang AI Bảo Mật.
Trợ lý ảo mặc định là gì và vì sao đáng chỉnh
Trợ lý ảo mặc định là ứng dụng mà hệ điều hành gọi lên khi bạn dùng các lối tắt dành cho trợ lý: giữ nút nguồn hoặc nút sườn, vuốt từ góc dưới màn hình, nói một lời gọi, hay bấm nút trên tai nghe. Nó khác với một ứng dụng chatbot bình thường ở chỗ được phép hiện lên trên mọi màn hình, đọc nội dung đang hiển thị khi bạn cho phép, và điều khiển một số chức năng của máy như đặt báo thức, gọi điện, mở ứng dụng.
Mặc định khi mở hộp thường là trợ lý của hãng hệ điều hành hoặc hãng máy. Vài năm gần đây, nhiều hãng thay trợ lý kiểu cũ bằng trợ lý dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn, nên một bản cập nhật có thể đổi trợ lý mặc định của bạn mà bạn không để ý. Trên nhiều máy Android, Trợ lý Google đang được chuyển dần sang Gemini; mỗi máy, mỗi khu vực có lộ trình khác nhau.
Chỉnh phần này đáng công vì ba lý do. Một là đỡ gọi nhầm, nhất là với người lớn tuổi hay giữ nút nguồn lâu. Hai là chọn đúng công cụ: trợ lý hệ thống giỏi đặt báo thức, gọi điện, còn chatbot giỏi trả lời câu hỏi dài, và bạn có thể muốn phím tắt dẫn tới cái mình dùng nhiều hơn. Ba là bớt những lần điện thoại tự thức dậy vì nghe nhầm lời gọi giữa cuộc họp.
Đổi trợ lý mặc định trên Android
Các bước chung trên phần lớn máy Android đời mới; vị trí có thể lệch theo hãng như Samsung, Xiaomi, OPPO.
- Mở Cài đặt, vào Ứng dụng, chọn Ứng dụng mặc định (có máy ghi là Chọn ứng dụng mặc định).
- Chạm dòng Ứng dụng trợ lý kỹ thuật số hoặc Ứng dụng trợ lý thiết bị, rồi chạm tiếp vào ứng dụng đang được chọn.
- Chọn trợ lý bạn muốn trong danh sách. Danh sách chỉ hiện những ứng dụng đã cài và có hỗ trợ làm trợ lý mặc định; một số ứng dụng chatbot hiện đã đăng ký được vai trò này, số khác thì không. Chọn "Không có" nếu bạn muốn tắt hẳn lối tắt trợ lý.
- Cùng màn hình đó thường có tuỳ chọn cho trợ lý dùng văn bản trên màn hình và dùng ảnh chụp màn hình. Bật nếu bạn hay hỏi "tóm tắt trang này", tắt nếu không cần.
- Thử lại bằng lối tắt bạn hay dùng, như vuốt từ góc dưới hoặc giữ nút nguồn, để chắc trợ lý mới bật lên.
Nếu ứng dụng chatbot bạn muốn không có trong danh sách, bạn vẫn có thể đặt biểu tượng của nó ra màn hình chính, thêm tiện ích nhỏ của nó, hoặc dùng tính năng phím tắt của máy để mở nhanh. Lối tắt trợ lý của hệ thống chỉ dành cho ứng dụng đã đăng ký vai trò trợ lý.
Giữ nút nguồn: bật trợ lý hay hiện menu tắt máy
Nhiều máy đời mới mặc định giữ nút nguồn sẽ gọi trợ lý, còn muốn tắt máy phải bấm tổ hợp phím hoặc vuốt thanh thông báo. Đây là mặc định gây bối rối nhất với người mới. Cách chỉnh theo từng loại máy, viết theo tên phổ biến:
| Loại máy | Chỗ chỉnh (tên gần đúng) | Gợi ý |
|---|---|---|
| Android gốc và nhiều hãng | Cài đặt, Hệ thống, Cử chỉ, Nhấn và giữ nút nguồn | Chọn Menu nguồn nếu người dùng quen giữ nút để tắt máy |
| Samsung Galaxy | Cài đặt, Tính năng nâng cao, Phím bên | Mục Nhấn và giữ: chọn Menu tắt nguồn hoặc Trợ lý |
| iPhone | Cài đặt, Siri, Nhấn nút sườn để bật Siri | Tắt nếu hay gọi nhầm; tắt máy bằng giữ nút sườn cùng nút âm lượng |
| iPhone có Nút Tác vụ | Cài đặt, Nút Tác vụ | Gán mở ứng dụng hoặc phím tắt, ví dụ mở thẳng chế độ giọng nói của chatbot bạn dùng |
| Máy tính bảng dùng chung | Như điện thoại cùng hệ điều hành | Nên trả về menu nguồn để trẻ và ông bà không gọi trợ lý nhầm |
Ví dụ giả định: bà Lan ở Hưng Yên mỗi tối giữ nút nguồn để tắt máy nhưng màn hình lại hiện trợ lý hỏi "bạn cần gì". Cháu bà vào phần cử chỉ, đổi giữ nút nguồn về menu nguồn, và bà tắt máy được như cũ.
Nếu bạn đổi về menu nguồn, vẫn gọi được trợ lý bằng lối khác như vuốt từ góc dưới hay lời gọi, nên không mất gì.
Lời gọi bằng giọng nói: giữ, tắt, hay chỉ bật khi sạc
Lời gọi tiện khi rảnh tay. Đang nấu ăn, đang lái xe có giá đỡ, bạn gọi trợ lý để đặt hẹn giờ hay gọi điện mà không chạm máy. Đây là lý do chính để giữ lời gọi.
Nghe nhầm là chuyện thường. Tiếng tivi, một từ phát âm gần giống lời gọi, hay cuộc trò chuyện xung quanh có thể đánh thức trợ lý. Nếu điện thoại hay tự sáng màn hình giữa cuộc họp, lời gọi là nghi phạm đầu tiên.
Tắt lời gọi không tắt trợ lý. Bạn vẫn gọi được trợ lý bằng phím hoặc cử chỉ. Trên iPhone, chỉnh trong mục Siri ở dòng nghe lời gọi; trên Android, tìm trong cài đặt của trợ lý, mục lời gọi bằng giọng nói hoặc Voice Match.
Huấn luyện lại giọng khi trợ lý nghe kém. Nếu trợ lý không phản ứng với giọng bạn, xoá mẫu giọng cũ và ghi lại ở nơi yên tĩnh, nói tự nhiên như khi dùng thật.
Ngôn ngữ của trợ lý quyết định nhiều thứ. Không phải trợ lý hệ thống nào cũng hỗ trợ tiếng Việt, và danh sách ngôn ngữ thay đổi theo thời gian. Kiểm trong cài đặt trợ lý trước khi dặn người thân dùng bằng tiếng Việt; nếu chưa có, chatbot có chế độ giọng nói tiếng Việt có thể là lựa chọn thay thế.
Trợ lý trên màn hình khoá, tai nghe và trong xe
Trợ lý thường được phép hoạt động cả khi máy đang khoá, để bạn hỏi giờ hay đặt báo thức mà không cần mở khoá. Mặc định này tiện, nhưng có nghĩa là ai cầm máy cũng gọi được trợ lý. Hầu hết trợ lý vẫn yêu cầu mở khoá trước khi đọc tin nhắn hay làm việc liên quan dữ liệu riêng; mức độ cụ thể và cách chỉnh thuộc chuyên mục bảo mật. Về tiện dụng, nếu bạn hay để máy trong túi và trợ lý tự bật vì chạm nhầm, tắt quyền dùng trên màn hình khoá là một cách đỡ phiền.
Tai nghe không dây thường có thao tác gọi trợ lý, như chạm giữ hoặc bóp vào thân tai nghe. Thao tác này gọi trợ lý mặc định của điện thoại, không phải ứng dụng bạn đang mở. Nếu bạn đã đổi trợ lý mặc định trên Android, tai nghe sẽ gọi trợ lý mới. Trong ứng dụng đi kèm tai nghe, bạn có thể gán lại thao tác đó cho việc khác như chuyển bài nếu không dùng trợ lý.
Khi kết nối điện thoại với màn hình xe hơi, trợ lý thường được gọi bằng nút trên vô lăng. Trợ lý dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn trả lời dài hơn trợ lý kiểu cũ, có thể gây xao nhãng khi lái. Nếu thấy vậy, dặn trợ lý trả lời ngắn hoặc chỉ dùng nó cho chỉ đường, gọi điện, nhắn tin. Phần lái xe an toàn với thiết bị có ở các trang chuyên về giao thông trong hệ.
Gợi ý mặc định theo người dùng
Tóm gọn các lựa chọn trong bài thành vài cấu hình xuất phát, để bạn áp nhanh khi cài máy cho mình hoặc người nhà:
- Ông bà, người lớn tuổi: giữ nút nguồn về menu tắt máy; tắt lời gọi nếu trong nhà hay bật tivi lớn; nếu ông bà thích nói hơn gõ, để lại một lối gọi dễ nhớ như vuốt từ góc dưới và tập cùng vài lần.
- Dân văn phòng: tắt lời gọi để khỏi bật nhầm trong phòng họp; dùng phím hoặc cử chỉ khi cần; cân nhắc gán Nút Tác vụ hoặc phím tắt cho chatbot bạn dùng nhiều nhất.
- Người hay lái xe, chạy giao hàng: giữ lời gọi để đặt hẹn, gọi điện rảnh tay; dặn trợ lý trả lời ngắn; kiểm thao tác gọi trợ lý trên tai nghe.
- Máy tính bảng của trẻ: trả nút nguồn về menu tắt máy, tắt lời gọi; việc giới hạn nội dung cho trẻ thuộc chuyên mục bảo mật gia đình.
- Người dùng chatbot nhiều: trên Android, nếu ứng dụng chatbot hỗ trợ, đặt nó làm trợ lý kỹ thuật số mặc định; trên iPhone, dùng Nút Tác vụ, tiện ích trên màn hình khoá hoặc phím tắt để mở nhanh.
Ghi lại cấu hình đã chọn trong ghi chú điện thoại. Khi máy cập nhật lớn, đôi khi lối tắt và trợ lý mặc định bị đặt lại; có ghi chú thì chỉnh lại trong năm phút.
Trợ lý không bật, bật sai hoặc bật lên mà không làm gì: kiểm theo thứ tự
Sau khi đổi trợ lý hay sau một bản cập nhật, lối tắt đôi khi chạy không như mong đợi. Kiểm lần lượt từ chỗ dễ nhất, mỗi bước thử lại một lần:
- Xem lại dòng ứng dụng trợ lý kỹ thuật số trên Android hoặc mục Siri trên iPhone: lựa chọn có bị đặt lại sau cập nhật không.
- Kiểm lối tắt bạn đang dùng: giữ nút nguồn có còn gán cho trợ lý không, hay đã bị trả về menu nguồn; vuốt từ góc dưới có còn bật trong phần cử chỉ không.
- Mở ứng dụng trợ lý một lần bằng biểu tượng để nó xin đủ quyền micro và quyền hiện trên ứng dụng khác. Thiếu quyền micro là lý do hay gặp nhất khiến trợ lý mở ra rồi đứng im.
- Kiểm chế độ tiết kiệm pin và chế độ tập trung: một số máy chặn trợ lý nghe lời gọi khi tiết kiệm pin đang bật.
- Kiểm ngôn ngữ của trợ lý: đặt ngôn ngữ mà trợ lý chưa hỗ trợ đầy đủ có thể khiến nó chỉ trả lời bằng cách mở trang tìm kiếm.
- Khởi động lại máy. Nếu vẫn lỗi, chọn trợ lý khác rồi chọn lại trợ lý cũ để hệ thống đăng ký lại.
Nếu đã thử hết mà trợ lý vẫn không chạy với một ứng dụng chatbot bên ngoài, có thể ứng dụng đó chưa hỗ trợ đầy đủ vai trò trợ lý trên dòng máy của bạn. Khi đó dùng lối tắt mở ứng dụng là cách chắc chắn hơn, và kiểm lại sau các bản cập nhật của ứng dụng.
Câu hỏi thường gặp
Đổi trợ lý mặc định có làm mất tính năng đặt báo thức, gọi điện bằng giọng nói không?
Có thể. Trợ lý của hệ điều hành thường điều khiển máy tốt hơn ứng dụng chatbot bên ngoài; chatbot có khi không đặt được báo thức hay gửi tin nhắn. Thử những việc bạn hay nhờ trợ lý làm sau khi đổi; nếu thiếu, cân nhắc giữ trợ lý hệ thống và mở chatbot bằng lối tắt riêng.
Siri có hiểu tiếng Việt không?
Tại thời điểm viết, Siri chưa có tiếng Việt trong danh sách ngôn ngữ, nhưng danh sách này thay đổi theo các bản cập nhật. Kiểm trong Cài đặt, mục Siri, dòng Ngôn ngữ. Nếu chưa có, bạn có thể dùng chế độ giọng nói của một ứng dụng chatbot hỗ trợ tiếng Việt và gán nó vào phím tắt.
Máy cập nhật xong tự đổi sang trợ lý mới, có quay lại bản cũ được không?
Tuỳ hãng và tuỳ thời điểm; trong giai đoạn chuyển đổi, một số máy cho chọn lại trợ lý cũ trong cài đặt của trợ lý mới, về sau có thể không còn. Kiểm mục ứng dụng trợ lý kỹ thuật số và phần cài đặt bên trong trợ lý mới.
Vì sao điện thoại tự sáng màn hình và nói gì đó khi đang xem tivi?
Thường do trợ lý nghe nhầm lời gọi từ âm thanh tivi hay người nói xung quanh. Bạn có thể tắt lời gọi, ghi lại mẫu giọng để trợ lý chỉ phản ứng với bạn, hoặc chỉ cho phép lời gọi khi máy đang sạc nếu máy có tuỳ chọn đó.
Có nên để trợ lý dùng nội dung trên màn hình không?
Tiện khi bạn hay hỏi về thứ đang xem, như tóm tắt bài báo hay giải thích một thông báo lạ. Nếu không dùng, tắt đi cho gọn. Khi màn hình đang hiện thông tin nhạy cảm như số tài khoản hay tin nhắn riêng, tránh gọi trợ lý kèm nội dung màn hình.
Máy tính bảng của con có cần trợ lý ảo không?
Phần lớn trẻ nhỏ không cần. Tắt lời gọi và trả nút nguồn về menu tắt máy giúp tránh trẻ gọi trợ lý liên tục. Nếu muốn con dùng trợ lý để hỏi bài, nên có người lớn ngồi cùng và đặt giới hạn theo chuyên mục bảo mật gia đình.