Laptop mới thường đặt sẵn chế độ nguồn cân bằng, tắt màn hình sau vài phút không dùng, ngủ khi gập nắp, và với Windows còn bật sẵn tính năng khởi động nhanh. Những mặc định này hợp với số đông, nhưng chỉnh một vài chỗ theo đúng cách bạn dùng máy sẽ giúp máy đỡ nóng trong túi, đỡ hao pin qua đêm và đỡ bị tắt màn hình giữa lúc đang đọc tài liệu.
Bài này giải thích sự khác nhau giữa ngủ, ngủ đông và tắt máy, cách chọn chế độ nguồn, hẹn giờ tắt màn hình, hành động khi gập nắp và bấm nút nguồn trên Windows 11, rồi các mục tương ứng trên Mac. Phần độ chai pin, ứng dụng ngốn pin và cách sạc nằm ở các bài khác. Tên mục có thể khác theo phiên bản và hãng máy, vì nhiều hãng thêm chế độ riêng trong ứng dụng của họ.
Ngủ, ngủ đông, tắt máy: khác nhau ở đâu
Ba trạng thái này hay bị dùng lẫn. Hiểu đúng giúp bạn chọn hành động khi gập nắp và biết vì sao có lúc mở máy thấy pin tụt dù không dùng.
| Trạng thái | Máy làm gì | Mở lại | Hao pin |
|---|---|---|---|
| Ngủ | Giữ công việc trong bộ nhớ, tắt gần hết linh kiện | Gần như tức thì | Có, chậm, tuỳ máy và tuỳ kiểu ngủ |
| Ngủ đông | Ghi công việc từ bộ nhớ xuống ổ đĩa rồi tắt hẳn | Lâu hơn ngủ, nhanh hơn khởi động mới | Gần như không |
| Tắt máy | Đóng mọi ứng dụng rồi tắt | Phải khởi động và mở lại mọi thứ | Không |
| Khởi động lại | Tắt rồi bật lại, nạp mới toàn bộ hệ thống | Như tắt máy | Không liên quan |
Nhiều laptop Windows đời mới dùng kiểu ngủ hiện đại, cho phép máy vẫn nhận thư, đồng bộ hay cập nhật ở mức thấp trong lúc ngủ, giống điện thoại. Tiện ở chỗ mở là có dữ liệu mới, nhưng đôi khi khiến máy ấm lên trong túi hoặc hao pin nhiều hơn mong đợi qua đêm. Nếu bạn hay bỏ laptop vào ba lô ngay sau khi gập nắp, đây là lý do đáng để chỉnh hành động gập nắp hoặc dùng ngủ đông. Mac cũng có cơ chế tương tự khi ngủ; phần tuỳ chọn nằm trong cài đặt Pin.
Chế độ nguồn trên Windows 11: chọn mức nào
Ba mức cơ bản. Trong Cài đặt, mục Hệ thống, phần Nguồn và pin, có mục Chế độ nguồn với các mức đại ý là hiệu quả năng lượng tốt nhất, cân bằng và hiệu năng tốt nhất. Có thể chọn riêng khi dùng pin và khi cắm sạc. Mặc định thường là cân bằng.
Văn phòng, học tập. Giữ cân bằng cho cả hai trường hợp. Soạn văn bản, bảng tính, họp trực tuyến, duyệt web không cần mức hiệu năng cao nhất; mức cân bằng đủ mượt mà máy mát hơn, quạt êm hơn.
Đi ngoài, không có ổ cắm. Chuyển sang mức hiệu quả năng lượng khi dùng pin để kéo dài thời gian, chấp nhận máy hơi chậm khi mở ứng dụng nặng. Windows còn có trình tiết kiệm pin, bật tự động khi pin xuống một ngưỡng nhất định, mặc định thường quanh hai mươi phần trăm; có thể nâng ngưỡng nếu bạn hay đi cả ngày.
Dựng video, chơi trò chơi, chạy phần mềm nặng. Chọn hiệu năng tốt nhất khi cắm sạc. Đừng để mức này khi dùng pin: máy nóng, quạt ồn và pin cạn nhanh mà phần lớn việc không cần tới.
Chế độ riêng của hãng. Nhiều hãng thêm chế độ quạt, chế độ yên tĩnh, chế độ hiệu năng trong ứng dụng hỗ trợ của họ; các chế độ này có thể ghi đè lên lựa chọn của Windows. Nếu thấy chỉnh trong Windows mà máy không đổi, mở ứng dụng của hãng xem có đang đặt chế độ khác không.
Hẹn giờ tắt màn hình và ngủ cho hợp thói quen
Mặc định thường tắt màn hình khá sớm khi dùng pin và chậm hơn khi cắm sạc. Chỉnh theo việc thật của bạn.
- Trong phần Nguồn và pin, mở mục Màn hình, ngủ và ngủ đông hoặc mục có tên tương đương.
- Đặt thời gian tắt màn hình khi dùng pin ngắn, ví dụ giả định ba tới năm phút; màn hình là bộ phận tốn pin hàng đầu.
- Đặt thời gian tắt màn hình khi cắm sạc dài hơn nếu bạn hay đọc tài liệu dài mà không chạm phím, ví dụ mười tới mười lăm phút.
- Đặt thời gian ngủ dài hơn thời gian tắt màn hình, để màn hình tắt trước, máy ngủ sau.
- Nếu máy có tuỳ chọn ngủ đông theo thời gian, cân nhắc đặt ngủ đông sau một hai tiếng ngủ khi dùng pin, để máy bỏ quên trong túi qua đêm không cạn pin.
- Với máy dùng để tải tệp lớn hay chạy tác vụ dài qua đêm, tạm đặt không bao giờ ngủ khi cắm sạc trong lúc chạy, xong việc thì đặt lại như cũ.
Khi đang thuyết trình hay xem phim mà màn hình tự tắt, phần lớn trình chiếu và trình phát đã tự giữ màn hình sáng; nếu không, nới tạm thời gian tắt màn hình thay vì đặt vĩnh viễn không bao giờ tắt.
Gập nắp và nút nguồn: đổi hành động mặc định
Mặc định trên hầu hết laptop Windows là gập nắp thì ngủ, bấm nút nguồn thì ngủ hoặc tắt máy tuỳ hãng. Cài đặt này nằm trong phần tuỳ chọn nguồn cổ điển: tìm "Tuỳ chọn nguồn" trong ô tìm kiếm hoặc Bảng điều khiển, chọn mục chọn tác dụng khi đóng nắp. Ở đó bạn đặt riêng cho lúc dùng pin và lúc cắm sạc. Ở các bản Windows 11 mới, một số lựa chọn cũng được đưa vào trang Nguồn và pin của Cài đặt.
Có ba cách dùng hay gặp. Nếu bạn cắm laptop vào màn hình rời, bàn phím và chuột rời, gập nắp làm việc ở bàn, đặt "không làm gì" khi gập nắp lúc cắm sạc, còn lúc dùng pin vẫn để ngủ. Nếu bạn hay bỏ máy vào ba lô ngay khi gập nắp, đặt ngủ đông khi gập nắp lúc dùng pin để máy không ấm lên và hao pin trong túi. Nếu bạn là người dùng phổ thông chỉ dùng máy trên bàn, cứ để mặc định ngủ là ổn.
Trong cùng trang có lựa chọn hiện lựa chọn Ngủ đông trong menu nguồn. Trên nhiều máy, ngủ đông bị ẩn sẵn khỏi menu Bắt đầu; bật lên nếu bạn muốn chủ động chọn ngủ đông trước khi cất máy. Trên Mac, gập nắp luôn đưa máy vào trạng thái ngủ, trừ khi máy đang cắm sạc, nối màn hình rời cùng bàn phím và chuột ngoài; khi đó máy tiếp tục chạy với màn hình rời. Mac không có lựa chọn đổi hành động gập nắp trong cài đặt thông thường.
Khởi động nhanh trên Windows: mặc định ít ai biết
Khởi động nhanh là gì. Đây là tính năng bật sẵn trên đa số máy Windows: khi bạn chọn tắt máy, Windows không tắt sạch hoàn toàn mà lưu một phần trạng thái hệ thống xuống ổ đĩa, giống ngủ đông một phần, để lần bật sau nhanh hơn. Chỉ có chọn khởi động lại mới nạp mới toàn bộ hệ thống.
Hệ quả thường gặp. Vì vậy, khi được khuyên "tắt máy rồi bật lại" để sửa lỗi, cách hiệu quả hơn trên Windows là chọn khởi động lại. Trong Trình quản lý tác vụ, thời gian hoạt động của máy có thể hiện nhiều ngày dù bạn tắt máy mỗi tối, cũng là do tính năng này.
Có nên tắt không. Với máy có ổ thể rắn, lợi ích của khởi động nhanh không lớn, nhưng cũng hiếm khi gây hại. Tắt đi nếu bạn gặp lỗi vặt sau khi bật máy như mất Wi-Fi, thiết bị ngoại vi không nhận, hoặc máy cài song song hai hệ điều hành. Lựa chọn nằm trong phần chọn tác dụng của nút nguồn ở Tuỳ chọn nguồn, cần bấm thay đổi cài đặt hiện không khả dụng để mở khoá.
Cấu hình gợi ý cho ba kiểu dùng máy
Không có cấu hình đúng cho mọi người. Bảng dưới gom ba kiểu dùng laptop hay gặp và một cấu hình khởi đầu; các con số thời gian là ví dụ giả định để bạn chỉnh tiếp theo cảm giác của mình.
| Cài đặt | Dân văn phòng ngồi bàn, cắm sạc gần như cả ngày | Người hay di chuyển, dùng pin nhiều | Laptop nối màn hình rời, gập nắp làm việc |
|---|---|---|---|
| Chế độ nguồn khi cắm sạc | Cân bằng | Cân bằng | Cân bằng hoặc hiệu năng nếu việc nặng |
| Chế độ nguồn khi dùng pin | Cân bằng | Hiệu quả năng lượng | Cân bằng |
| Tắt màn hình khi cắm sạc | Mười phút | Năm phút | Mười lăm phút |
| Tắt màn hình khi dùng pin | Năm phút | Hai đến ba phút | Năm phút |
| Gập nắp khi cắm sạc | Ngủ | Ngủ | Không làm gì |
| Gập nắp khi dùng pin | Ngủ | Ngủ đông | Ngủ |
| Ngưỡng bật tiết kiệm pin | Mặc định | Nâng lên cao hơn mặc định | Mặc định |
Sau khi chỉnh, dùng một tuần rồi xem lại. Nếu màn hình tắt khi bạn đang đọc, nới thêm vài phút; nếu mở máy thấy pin tụt nhiều qua đêm, chuyển hành động gập nắp sang ngủ đông. Ghi lại cấu hình cuối cùng vào tệp ghi chú cài đặt của máy để lần sau đặt lại khỏi phải mò.
Trên Mac: Pin, Chế độ nguồn điện thấp và các tuỳ chọn ngủ
Trên macOS, mở Cài đặt hệ thống, chọn Pin. Mục Chế độ nguồn điện thấp có các lựa chọn không bao giờ, luôn luôn, chỉ khi dùng pin, hoặc chỉ khi cắm bộ đổi nguồn. Với laptop dùng văn phòng, chọn chỉ khi dùng pin là hợp lý: đi ngoài thì máy tiết kiệm, về bàn cắm sạc thì chạy đủ sức. Trên một số máy có thêm chế độ hiệu năng cao khi cắm sạc dành cho việc nặng.
Phần Tuỳ chọn trong mục Pin chứa vài công tắc liên quan tới ngủ, như ngăn máy tự động ngủ khi màn hình tắt lúc cắm bộ đổi nguồn, đánh thức để truy cập mạng, và sạc pin được tối ưu hoá. Thời gian tắt màn hình nằm ở mục Màn hình khoá, chia riêng cho lúc dùng pin và lúc cắm sạc. Đặt ngắn khi dùng pin, dài hơn khi cắm sạc, theo cùng nguyên tắc như trên Windows.
Mac quản lý ngủ khá tốt nên người dùng phổ thông ít phải chỉnh. Nếu bạn thấy pin tụt đáng kể qua đêm khi gập nắp, kiểm xem có ứng dụng nào đang ngăn máy ngủ sâu hay không bằng cột năng lượng trong Trình theo dõi hoạt động, và xem lại công tắc đánh thức để truy cập mạng. Phần ứng dụng tiêu pin chi tiết có bài riêng trong danh mục pin của trang.
Câu hỏi thường gặp
Laptop để ngủ suốt cả tuần không tắt máy có hại không?
Không hại phần cứng, nhưng nên khởi động lại vài ngày một lần để hệ thống nạp mới, cài bản cập nhật đang chờ và giải phóng các tiến trình chạy lâu ngày. Nếu máy để ngủ lâu không cắm sạc, pin vẫn hao dần.
Gập nắp laptop rồi bỏ vào ba lô thấy máy nóng, vì sao?
Thường do máy chưa ngủ hẳn: một ứng dụng giữ máy thức, hoặc kiểu ngủ hiện đại vẫn chạy tác vụ nền. Đặt ngủ đông khi gập nắp lúc dùng pin, hoặc chủ động chọn ngủ đông trước khi cất máy, và kiểm lại sau khi gập máy đã tắt quạt chưa.
Có nên luôn để chế độ hiệu năng tốt nhất cho máy nhanh không?
Không cần với việc văn phòng. Chế độ này làm máy nóng hơn, quạt chạy nhiều hơn và pin cạn nhanh hơn, trong khi soạn thảo hay duyệt web gần như không nhanh hơn. Chỉ dùng khi cắm sạc và làm việc nặng.
Ngủ đông có làm hại ổ thể rắn không?
Mỗi lần ngủ đông, máy ghi nội dung bộ nhớ xuống ổ đĩa. Với ổ thể rắn hiện nay, lượng ghi này nhỏ so với độ bền thiết kế, nên dùng ngủ đông khi cần như cất máy qua đêm là bình thường.
Tắt máy rồi bật lại mà lỗi vẫn còn, có nên làm gì khác không?
Trên Windows, chọn khởi động lại thay vì tắt máy, vì tính năng khởi động nhanh khiến tắt máy không nạp mới hoàn toàn. Nếu lỗi vẫn còn sau khi khởi động lại, đó mới là lúc tìm nguyên nhân sâu hơn.