Khi một ứng dụng vừa cài xin quyền gửi thông báo, câu trả lời an toàn cho phần lớn trường hợp là "Không cho phép", trừ khi ứng dụng đó báo cho bạn việc mà bạn không thể tự nhớ để mở ra xem: tin nhắn của người thật, giao dịch tiền, lịch hẹn, trạng thái một đơn hàng đang chờ. Lý do rất đơn giản: bấm "Cho phép" thì ứng dụng được bật cùng lúc âm thanh, biểu ngữ và chấm đỏ đếm số, tức là mức ồn cao nhất. Bấm "Không cho phép" thì bạn vẫn đổi lại được bất cứ lúc nào trong phần cài đặt.
Hộp thoại đó chỉ hiện vài giây, thường đúng lúc bạn đang vội đăng nhập hay muốn xem nội dung bên trong, nên phần lớn người dùng bấm theo phản xạ. Bài này giúp bạn có sẵn một cách quyết định nhanh, kèm bảng gợi ý theo loại ứng dụng phổ biến ở Việt Nam và hướng dẫn sửa lại khi đã lỡ tay. Tên mục cài đặt nêu dưới đây theo bản tiếng Việt thường gặp; tên mục có thể khác theo phiên bản và hãng máy.
Hộp thoại xin quyền là lúc mặc định được quyết định
Trên iPhone, ứng dụng nào muốn gửi thông báo cũng phải hỏi trước, và hệ thống chỉ cho ứng dụng hiện hộp thoại chính thức này một lần. Trên Android, từ bản 13 trở đi hệ điều hành cũng bắt ứng dụng xin phép như vậy. Ở các bản Android cũ hơn thì ngược lại: ứng dụng cài vào là được gửi thông báo ngay, người dùng muốn im thì phải tự đi tắt. Nếu bạn đang dùng một máy Android đời cũ, rất có thể máy đang để mặc định "cho phép tất cả" mà chưa ai hỏi bạn câu nào.
Điều ít người để ý là hộp thoại chỉ hỏi có hay không, chứ không hỏi kiểu thông báo. Khi bạn bấm đồng ý, ứng dụng thường được bật đủ cả bộ: hiện biểu ngữ trên đầu màn hình, phát âm thanh, rung, hiện trên màn hình khoá, gắn số đỏ lên biểu tượng. Nhà phát triển muốn bạn quay lại ứng dụng càng nhiều càng tốt, nên họ không có lý do gì để chọn giúp bạn mức nhẹ hơn.
Vì vậy cú bấm đầu tiên quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Một chiếc điện thoại có khoảng năm mươi ứng dụng, nếu một nửa trong số đó được cho phép theo phản xạ, bạn đã có hai mươi lăm nguồn có quyền làm máy sáng lên bất cứ lúc nào. Dọn sau thì vẫn được, nhưng mất công hơn nhiều so với chọn đúng ngay từ đầu.
Ba câu hỏi để quyết định trong năm giây
Người gửi là người hay là máy? Tin nhắn từ đồng nghiệp, người thân, khách hàng là người gửi. Ưu đãi giờ vàng, gợi ý bài viết, nhắc "bạn đã lâu không ghé" là máy gửi. Thông báo do người gửi thường cần đến bạn kịp lúc; thông báo do máy gửi phần lớn chờ được đến khi bạn tự mở ứng dụng. Nếu câu trả lời là "chủ yếu máy gửi", nghiêng về từ chối.
Nếu ứng dụng im lặng một tuần, bạn có thiệt gì không? Thử hình dung ứng dụng không báo gì trong bảy ngày. Với ứng dụng ngân hàng, bạn có thể không biết tiền đã về hay có giao dịch lạ; với ứng dụng đọc truyện, bạn chẳng mất gì, cùng lắm đọc chương mới chậm hơn một hôm. Thiệt hại rõ ràng thì cho phép, không thấy thiệt hại thì từ chối.
Việc này có cần báo khi bạn đang không cầm máy không? Có những ứng dụng bạn dùng chủ động: mở ra khi cần, đóng lại khi xong, như ứng dụng ghi chú, bản đồ, máy tính, chỉnh ảnh. Thông báo của chúng gần như chỉ để kéo bạn quay lại. Ngược lại, lịch hẹn và nhắc uống thuốc cần chen ngang đúng lúc, đó là lý do chúng tồn tại.
Còn lưỡng lự thì sao? Chọn "Không cho phép". Bật lại một ứng dụng bạn thấy thiếu chỉ mất chừng nửa phút trong cài đặt, còn chịu đựng một ứng dụng ồn ào thì kéo dài hằng ngày cho tới khi bạn nhớ ra để tắt. Quyết định nghiêng về phía yên lặng là quyết định rẻ hơn khi sai.
Gợi ý theo loại ứng dụng phổ biến
Bảng dưới là điểm khởi đầu, không phải luật. Công việc của bạn có thể khiến một ứng dụng ở cột "từ chối" trở nên cần thiết, ví dụ người bán hàng online cần thông báo của sàn thương mại điện tử.
| Loại ứng dụng | Gợi ý ban đầu | Lý do |
|---|---|---|
| Nhắn tin, gọi điện | Cho phép | Người thật gửi, thường cần trả lời kịp; về sau tắt tiếng riêng các nhóm ồn |
| Ngân hàng, ví điện tử | Cho phép | Biến động số dư, mã xác nhận, cảnh báo giao dịch là thông tin bạn cần biết ngay |
| Lịch, nhắc việc, báo thức | Cho phép | Chính công dụng của ứng dụng là nhắc đúng giờ |
| Gọi xe, giao đồ ăn | Cho phép, rồi chỉnh | Cần biết tài xế đã đến; sau đó tắt riêng mục khuyến mãi |
| Sàn mua sắm | Từ chối, trừ khi bán hàng | Phần lớn là ưu đãi; trạng thái đơn xem được khi mở ứng dụng |
| Mạng xã hội, video ngắn | Từ chối hoặc chỉ tin nhắn | Lượt thích, gợi ý xem thêm là kiểu thông báo kéo người dùng quay lại |
| Tin tức, đọc truyện, trò chơi | Từ chối | Bạn tự mở khi rảnh; thông báo chỉ làm đứt mạch việc khác |
| Ứng dụng dùng một lần | Từ chối | Ứng dụng sự kiện, gửi xe, khảo sát sẽ còn gửi tin rất lâu sau khi bạn hết cần |
Nhóm "Cho phép, rồi chỉnh" là nhóm dễ thành phiền nhất, vì bạn đồng ý để nhận một loại tin cần thiết rồi quên mất rằng cùng ứng dụng đó còn gửi rất nhiều loại khác. Hầu hết ứng dụng lớn cho tắt riêng từng loại trong phần cài đặt của chính nó; việc này mất vài phút và nên làm ngay trong ngày cài.
Màn hình mồi trước hộp thoại thật
Nhiều ứng dụng không hỏi ngay bằng hộp thoại của hệ thống mà hiện trước một màn hình do họ tự thiết kế, kiểu "Bật thông báo để không bỏ lỡ ưu đãi" kèm một nút to màu nổi và một dòng chữ nhỏ "Để sau". Lý do là hộp thoại hệ thống chỉ được hiện một lần trên iPhone; nếu bạn từ chối ở đó, ứng dụng không thể tự hỏi lại mà chỉ có thể nhắn bạn vào cài đặt để bật. Màn hình mồi giúp họ chọn thời điểm bạn dễ đồng ý nhất.
Hiểu cơ chế này thì bạn có thêm một lựa chọn: bấm "Để sau" ở màn hình mồi. Hộp thoại thật chưa hiện, nên bạn chưa phải quyết định gì. Đến lúc thật sự cần, ví dụ khi đặt đơn đầu tiên và muốn biết lúc nào giao, ứng dụng sẽ hỏi lại và bạn trả lời với đủ thông tin hơn.
Trên Android, cách hệ thống xử lý lời từ chối thay đổi theo phiên bản; ở nhiều máy, từ chối hai lần thì hộp thoại không hiện nữa và ứng dụng phải đưa bạn vào cài đặt. Một số ứng dụng trên iPhone còn dùng kiểu "gửi im lặng": thông báo vào thẳng trung tâm thông báo, không kêu, không hiện biểu ngữ, kèm lựa chọn giữ hay tắt. Đây là mặc định dễ chịu, nếu gặp thì bạn cứ để vài ngày rồi mới quyết.
Lỡ bấm nhầm: đổi lại trong cài đặt
Dù bấm gì ở hộp thoại, quyết định đó không cố định. Các bước dưới đây áp dụng cho cả chiều bật lại lẫn chiều tắt đi; tên mục có thể khác theo phiên bản và hãng máy.
- Trên iPhone, mở Cài đặt, vào Thông báo, kéo xuống danh sách ứng dụng xếp theo tên, chọn ứng dụng cần đổi.
- Gạt công tắc Cho phép thông báo. Nếu bật lên, nhìn tiếp các ô bên dưới: màn hình khoá, trung tâm thông báo, biểu ngữ, âm thanh, huy hiệu, và chỉ giữ những ô thật sự cần.
- Trên Android, cách nhanh nhất là nhấn giữ biểu tượng ứng dụng, chọn Thông tin ứng dụng, rồi vào Thông báo. Cũng có thể vào Cài đặt, mục Thông báo, rồi tìm danh sách ứng dụng.
- Ở trang thông báo của một ứng dụng Android, ngoài công tắc tổng thường có danh sách các loại thông báo con. Tắt các loại không cần thay vì tắt hẳn, nếu ứng dụng có loại tin bạn vẫn muốn nhận.
- Khi một thông báo vừa hiện lên mà bạn thấy phiền, trên cả hai hệ điều hành đều có thể vuốt hoặc nhấn giữ chính thông báo đó để mở nhanh tuỳ chọn tắt hay giảm mức. Đây là cách dọn tiện nhất: dọn đúng lúc bị làm phiền.
Nếu ứng dụng nằm trong máy của công ty và do bộ phận kỹ thuật quản lý, một số cài đặt có thể bị khoá. Khi đó hỏi người quản lý máy thay vì cố tìm đường vòng.
Ba tình huống hay gặp
Ứng dụng ngân hàng mới cài. Nên cho phép. Thông báo biến động số dư và thông báo giao dịch là thứ bạn cần thấy ngay, kể cả khi không mở ứng dụng. Sau khi cho phép, vào phần cài đặt của chính ứng dụng xem có mục khuyến mãi hay tin tức riêng không; nếu có, tắt mục đó và giữ phần giao dịch. Phần cài đặt bảo mật của ứng dụng tài chính là chuyện khác, chuyên mục bảo mật của AI Bảo Mật đã viết riêng.
Ứng dụng đặt vé một buổi hoà nhạc hay hội chợ. Nên từ chối. Vé thường nằm trong ứng dụng hoặc thư điện tử, bạn mở ra khi đến nơi. Cho phép thông báo thì vài tháng sau vẫn nhận lời mời sự kiện khác mà bạn không quan tâm.
Ứng dụng liên lạc của trường học. Phụ huynh nên cho phép, vì thông báo nghỉ học đột xuất hay lịch họp cần đến kịp. Nhưng nếu ứng dụng gửi cả tin tuyển sinh, quảng bá hoạt động ngoại khoá có thu phí, hãy xem trong cài đặt có tắt riêng được không. Ví dụ giả định: một phụ huynh ở Đồng Nai nhận trung bình chín thông báo mỗi ngày từ ứng dụng của trường, sau khi tắt mục tin tức chỉ còn hai, toàn là việc cần biết.
Câu hỏi thường gặp
Bấm Không cho phép rồi thì ứng dụng có còn hoạt động bình thường không?
Có. Từ chối thông báo không làm ứng dụng ngừng chạy hay mất tính năng chính. Bạn chỉ không được báo khi có tin mới, phải tự mở ứng dụng để xem. Một số ứng dụng sẽ nhắc lại việc bật thông báo bằng màn hình riêng của họ, bạn có thể bỏ qua.
Vì sao có ứng dụng không hề hỏi mà vẫn gửi thông báo?
Thường là máy Android chạy bản cũ hơn 13, nơi ứng dụng mặc định được gửi thông báo ngay khi cài. Cũng có thể bạn đã đồng ý từ trước, hoặc dữ liệu được chuyển từ máy cũ sang kèm luôn cài đặt cũ. Vào cài đặt thông báo của ứng dụng để kiểm.
Có nên cho phép hết rồi tắt dần những cái phiền không?
Cách đó tốn công hơn chiều ngược lại. Mỗi ứng dụng phiền sẽ làm bạn khó chịu vài lần trước khi bạn nhớ ra để tắt. Từ chối mặc định rồi bật lại những ứng dụng thật sự thiếu thì số lần phải sửa ít hơn nhiều, vì danh sách cần bật thường ngắn.
Thông báo im lặng khác gì tắt hẳn thông báo?
Thông báo im lặng vẫn được ghi vào trung tâm thông báo, bạn kéo xuống là đọc được, nhưng không kêu, không rung, không hiện biểu ngữ. Tắt hẳn thì không có gì được ghi lại. Với ứng dụng bạn muốn thỉnh thoảng liếc qua mà không muốn bị cắt ngang, im lặng là mức hợp lý.
Chuyển dữ liệu sang điện thoại mới thì cài đặt thông báo có đi theo không?
Tuỳ cách chuyển. Khôi phục từ bản sao lưu cùng hệ điều hành thường mang theo nhiều cài đặt, trong đó có quyền thông báo của từng ứng dụng. Chuyển giữa iPhone và Android thì gần như phải chọn lại từ đầu. Đây là dịp tốt để từ chối bớt những ứng dụng ồn ào.
Có cách nào biết ứng dụng nào gửi nhiều thông báo nhất không?
Có. iPhone có phần Thời gian sử dụng cho biết số thông báo theo từng ứng dụng; nhiều máy Android có mục Sức khoẻ kỹ thuật số hoặc lịch sử thông báo với thông tin tương tự. Nhìn danh sách đó một lần mỗi tháng giúp bạn thấy ngay ứng dụng nào cần chỉnh.