Khi điện thoại báo bộ nhớ gần đầy, cách an toàn là mở trang dung lượng của máy xem cái gì đang chiếm chỗ, rồi dọn theo thứ tự từ việc không thể mất dữ liệu đến việc cần cẩn thận. Xoá vội ứng dụng hay ảnh theo cảm tính thường dẫn đến hai kết quả xấu: hoặc dọn mãi không ra chỗ, hoặc xoá mất thứ quan trọng.
Bộ nhớ đầy không chỉ là chuyện không chụp thêm được ảnh. Máy thiếu chỗ trống sẽ chạy ì hơn, không tải được bản cập nhật hệ điều hành, ứng dụng nhắn tin không lưu được tệp mới, camera có thể từ chối quay video. Bài này hướng dẫn đọc trang dung lượng và một trình tự dọn dẹp áp dụng cho cả iPhone và Android. Tên mục có thể khác theo phiên bản và hãng máy.
Đọc trang dung lượng trước khi xoá bất cứ thứ gì
Trên iPhone, bạn vào Cài đặt, Cài đặt chung, Dung lượng iPhone. Máy cần vài giây để tính, rồi hiện một thanh màu chia theo nhóm: ứng dụng, ảnh, tin nhắn, phương tiện, hệ thống và dữ liệu hệ thống. Bên dưới là danh sách ứng dụng xếp từ lớn đến nhỏ, mỗi ứng dụng ghi cả lần dùng gần nhất. Trên Android, bạn vào Cài đặt, phần Bộ nhớ, hoặc phần chăm sóc thiết bị trên một số máy, sẽ thấy cách chia tương tự, kèm các nhóm như hình ảnh, video, âm thanh, tài liệu, ứng dụng, tệp hệ thống.
Điều đầu tiên cần nhận ra là thứ gì đang chiếm nhiều nhất. Với phần lớn người dùng, top ba thường gồm ảnh và video, một hai ứng dụng nhắn tin, và một ứng dụng mạng xã hội hoặc xem video có bộ nhớ đệm lớn. Nếu một ứng dụng chiếm hàng chục GB, bạn bấm vào để xem tách ra: phần kích thước ứng dụng là phần mềm, còn phần tài liệu và dữ liệu là những gì ứng dụng lưu thêm. Phần thứ hai mới là chỗ thường dọn được.
Nhóm hệ thống và dữ liệu hệ thống là phần hệ điều hành dùng, bao gồm bộ nhớ đệm, bản cập nhật tạm, tệp ghi lại hoạt động. Bạn không xoá trực tiếp được nhóm này. Nó có thể tự co lại sau khi máy được khởi động lại hoặc sau khi giải phóng chỗ ở các nhóm khác. Đừng tìm mẹo để dọn riêng nhóm này.
Ghi lại tổng dung lượng còn trống trước khi dọn. Sau mỗi bước, bạn quay lại xem đã giải phóng được bao nhiêu, để biết bước nào đáng làm với máy mình.
Trình tự dọn từ an toàn nhất đến cần cẩn thận
Thứ tự dưới đây đặt những việc không thể mất dữ liệu lên trước. Thường làm đến bước thứ năm là đã đủ chỗ cho phần lớn máy.
- Dọn album đã xoá gần đây trong ứng dụng ảnh. Ảnh và video bạn xoá thường còn nằm ở đây khoảng một tháng, tuỳ ứng dụng, vẫn chiếm dung lượng. Kiểm qua một lượt rồi xoá vĩnh viễn những gì chắc chắn không cần.
- Xoá nội dung đã tải về để xem ngoại tuyến: phim, chương trình, nhạc, sách nói, podcast, bản đồ ngoại tuyến của vùng không còn đi. Tải lại khi cần chỉ mất vài phút.
- Dọn thư mục tải xuống trên Android hoặc ứng dụng Tệp trên iPhone: tệp cài đặt, tài liệu đã gửi xong, tệp nén đã giải nén.
- Gỡ bỏ những ứng dụng nhiều tháng không mở. Trên iPhone có tuỳ chọn gỡ bỏ ứng dụng nhưng giữ tài liệu và dữ liệu; nhiều máy Android mới có tính năng lưu trữ ứng dụng tương tự.
- Dọn tệp phương tiện trong ứng dụng nhắn tin: video, tệp gửi trong nhóm. Phần này có bài riêng trong danh mục vì mỗi ứng dụng có công cụ khác nhau.
- Đặt lại thời gian lưu tin nhắn của ứng dụng tin nhắn hệ thống nếu đang để giữ mãi mãi, và xem lại các tệp đính kèm lớn.
- Chỉ sau khi đã sao lưu chắc chắn, mới xoá ảnh và video gốc khỏi máy hoặc bật chế độ tối ưu dung lượng của dịch vụ ảnh đám mây.
Bước cuối cùng là bước duy nhất trong danh sách có nguy cơ mất dữ liệu thật. Đừng làm nó vội trong lúc máy đang báo đầy và bạn cần chụp ảnh gấp; làm các bước trên trước để có chỗ thở.
Tin nhắn hệ thống: chỗ phình to âm thầm
Mặc định giữ mãi. Ứng dụng Tin nhắn trên iPhone mặc định giữ tin nhắn mãi mãi, cùng toàn bộ ảnh, video, tin nhắn thoại gửi kèm. Sau vài năm dùng, phần này có thể chiếm nhiều GB mà người dùng không để ý.
Đổi thời gian lưu. Trong phần cài đặt của ứng dụng Tin nhắn có mục lưu tin nhắn với lựa chọn 30 ngày, một năm hoặc mãi mãi. Đổi sang một năm sẽ xoá tin nhắn cũ hơn, nên bạn cân nhắc trước nếu có cuộc trò chuyện cần giữ làm bằng chứng hoặc kỷ niệm.
Xem tệp đính kèm lớn. Trong trang dung lượng, bấm vào Tin nhắn sẽ có mục xem lại tệp đính kèm lớn, xếp theo kích thước. Bạn xoá những video lớn đã lưu ở chỗ khác, giữ nguyên nội dung chữ của cuộc trò chuyện.
Tin nhắn thoại và âm thanh. Một số phiên bản cho đặt tin nhắn âm thanh tự hết hạn sau một thời gian ngắn sau khi nghe. Nếu bạn không cần giữ, đây là lựa chọn gọn.
Android cũng tương tự. Ứng dụng tin nhắn trên Android thường có tuỳ chọn xoá tin nhắn cũ khi vượt giới hạn, hoặc xem tệp phương tiện theo cuộc trò chuyện. Vị trí tuỳ ứng dụng tin nhắn bạn dùng.
Giải pháp lâu dài: đám mây, thẻ nhớ hay máy tính
Dọn dẹp chỉ giải quyết lúc này. Nếu tháng nào máy cũng đầy, bạn cần một chỗ lưu cố định cho ảnh, video và tệp lớn. Mỗi cách có đặc điểm riêng.
| Cách lưu | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Dịch vụ ảnh đám mây có chế độ tối ưu dung lượng | Tự động, xem được trên nhiều thiết bị, máy chỉ giữ bản nhẹ | Dung lượng miễn phí có hạn; cần mạng để xem bản gốc; kiểm kỹ đã sao lưu xong |
| Thẻ nhớ microSD trên máy Android có khe | Mở rộng nhanh, không cần mạng | Không phải máy nào cũng có khe; thẻ có thể hỏng, không thay cho sao lưu |
| Chép sang máy tính hoặc ổ cứng ngoài | Không tốn phí định kỳ, giữ bản gốc | Phải nhớ làm định kỳ; ổ cứng cũng cần có bản sao thứ hai |
| Kết hợp | Đám mây cho ảnh thường ngày, máy tính hoặc ổ cứng cho bản lưu dài hạn | Tốn công thiết lập ban đầu nhưng chắc chắn nhất |
Khi chọn dịch vụ đám mây, bạn xem kỹ điều khoản và chính sách hiện hành; phần bảo mật tài khoản đám mây đã có trang AI Bảo Mật bàn riêng. Ở đây chỉ nhấn mạnh: chế độ tối ưu dung lượng chỉ an toàn khi bạn đã chắc chắn ảnh gốc nằm trên đám mây.
Những cách dọn không nên làm
Khi máy báo đầy, người dùng dễ làm theo những mẹo nghe có vẻ nhanh. Dưới đây là những việc nên tránh.
- Cài ứng dụng dọn rác tự xưng giải phóng hàng GB: phần lớn chỉ xoá bộ nhớ đệm mà ứng dụng sẽ tạo lại, kèm quảng cáo và quyền truy cập rộng.
- Xoá ứng dụng nhắn tin rồi cài lại mà chưa sao lưu: có thể mất toàn bộ lịch sử trò chuyện và tệp nhận được.
- Xoá ảnh trên máy khi chưa kiểm tra đã sao lưu xong: dịch vụ đám mây có thể đang tạm dừng vì thiếu dung lượng hoặc vì chế độ tiết kiệm pin.
- Khôi phục cài đặt gốc chỉ để có chỗ trống: sau khi khôi phục từ bản sao lưu, dữ liệu lại về như cũ.
- Xoá thư mục lạ trong bộ nhớ Android bằng ứng dụng quản lý tệp: có thể là dữ liệu của ứng dụng khác, xoá nhầm khiến ứng dụng lỗi.
Nguyên tắc chung: chỉ xoá những thứ bạn biết rõ là gì và biết chắc có bản ở nơi khác, hoặc tải lại được dễ dàng.
Dọn bộ nhớ hộ cha mẹ mà không xoá nhầm kỷ niệm
Máy của cha mẹ thường đầy vì ảnh cháu, video nhóm gia đình và hàng trăm ảnh chúc buổi sáng được chuyển tiếp. Người lớn tuổi hay ngại xoá vì sợ mất, và họ có lý. Khi dọn hộ, bạn làm theo trình tự sau để vừa có chỗ trống vừa giữ được thứ cha mẹ quý.
- Ngồi cùng cha mẹ, hỏi trước những album, cuộc trò chuyện nào tuyệt đối không được đụng vào.
- Bật sao lưu ảnh lên dịch vụ đám mây hoặc chép ảnh sang máy tính trước, kiểm tra vài ảnh cũ đã có ở nơi mới.
- Xoá những thứ chắc chắn tải lại được: video đã tải xem ngoại tuyến, ứng dụng không dùng, tệp cài đặt.
- Dọn ảnh chuyển tiếp hàng loạt trong ứng dụng nhắn tin, ưu tiên các nhóm đông người, để nguyên ảnh trong cuộc trò chuyện với con cháu.
- Tắt tự lưu ảnh nhận được vào thư viện ảnh nếu ứng dụng nhắn tin đang bật, để thư viện không đầy lại sau vài tuần.
- Ghi lại những gì đã đổi và chỉ cho cha mẹ chỗ xem ảnh trên đám mây, tránh trường hợp cha mẹ tưởng ảnh đã mất.
Việc dọn dẹp chỉ có ích khi cha mẹ vẫn thấy yên tâm. Đổi một chút dung lượng để giữ sự tin tưởng là hợp lý, nên bạn đừng xoá gì mà cha mẹ chưa đồng ý.
Chừa bao nhiêu chỗ trống là đủ
Không có con số cố định cho mọi máy, nhưng có vài mốc đáng biết. Bản cập nhật hệ điều hành lớn thường cần vài GB trống để tải và cài, đôi khi nhiều hơn dung lượng tệp cập nhật. Máy gần đầy hoàn toàn thường bắt đầu chậm vì hệ điều hành không còn chỗ cho bộ nhớ đệm và tệp tạm.
Một cách nghĩ thực tế là giữ đủ chỗ cho bản cập nhật kế tiếp cộng với vài ngày chụp ảnh, quay video theo thói quen của bạn. Nếu bạn hay quay video dài ở chất lượng cao, phần dư cần lớn hơn người chỉ chụp ảnh và nhắn tin.
Với máy dung lượng thấp mua cho con hoặc cho cha mẹ, cài đặt mặc định của camera và ứng dụng nhắn tin là thứ quyết định máy đầy nhanh hay chậm. Các bài khác trong danh mục bàn kỹ hai chỗ này: định dạng và chất lượng quay của camera, và việc tự tải ảnh video trong ứng dụng nhắn tin.
Đặt lịch xem trang dung lượng vài tháng một lần, trước khi máy báo đầy, giúp bạn dọn bình tĩnh thay vì xoá vội trong lúc cần chụp một tấm ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Dữ liệu hệ thống chiếm nhiều quá thì xoá thế nào?
Bạn không xoá trực tiếp được phần này. Khởi động lại máy, giải phóng chỗ ở các nhóm khác và cập nhật hệ điều hành thường giúp nó co lại. Nếu vẫn bất thường lớn trong thời gian dài, có thể cân nhắc sao lưu rồi cài lại máy, nhưng đó là bước cuối.
Gỡ bỏ ứng dụng không dùng có mất dữ liệu không?
Trên iPhone, tính năng gỡ bỏ ứng dụng giữ lại tài liệu và dữ liệu, chỉ xoá phần mềm. Khi cài lại từ kho ứng dụng, dữ liệu trở lại. Khác với xoá ứng dụng hẳn, vốn có thể xoá dữ liệu nếu ứng dụng không đồng bộ lên đám mây.
Đã xoá ảnh mà dung lượng không tăng là vì sao?
Ảnh xoá thường nằm trong album đã xoá gần đây khoảng một tháng. Bạn vào album đó xoá vĩnh viễn thì dung lượng mới được giải phóng. Ngoài ra máy có thể cần vài phút để cập nhật con số trên trang dung lượng.
Có nên mua máy dung lượng lớn để khỏi phải dọn?
Dung lượng lớn giúp đỡ phải dọn thường xuyên, nhưng không thay được việc sao lưu. Máy lớn mà không sao lưu thì khi hỏng hay mất máy, bạn mất nhiều hơn. Chọn dung lượng theo thói quen chụp quay của bạn và kế hoạch sao lưu.
Thẻ nhớ có thay được sao lưu không?
Không. Thẻ nhớ nằm trong máy, máy mất hay hỏng thì thẻ cũng có thể mất theo, và thẻ nhớ tự nó cũng có thể hỏng. Thẻ là chỗ mở rộng dung lượng, còn sao lưu cần một bản ở nơi khác như đám mây hoặc máy tính.
Máy báo đầy mà cần chụp ảnh gấp thì làm gì nhanh nhất?
Xoá vài video dài đã gửi đi hoặc đã có bản khác, dọn album đã xoá gần đây, hoặc xoá phim nhạc đã tải về để xem ngoại tuyến. Ba việc này giải phóng chỗ nhanh mà không có nguy cơ mất dữ liệu quan trọng.