Chế độ ngủ trên điện thoại là một bản không làm phiền được nối với lịch ngủ và báo thức, kèm phần thay đổi giao diện: màn hình khoá tối đi, có máy chuyển màu xám, chỉ hiện vài ứng dụng cần thiết, và có thể tự bật trước giờ ngủ một khoảng để bạn bắt đầu buông máy. Đây là một trong những thiết lập ít người dùng nhất dù có sẵn trên hầu hết iPhone và máy Android đời mới, vì mặc định nó tắt và nằm khá sâu trong cài đặt.
Bài này hướng dẫn cài chế độ ngủ trên iPhone và Android, giải thích từng tuỳ chọn và cách chọn ai được phép đánh thức bạn. Phần thói quen trước giờ ngủ, phòng ngủ, giờ giấc đã có nhiều chuyên mục khác bàn; ở đây chỉ nói chuyện cài đặt máy. Tên mục có thể khác theo phiên bản và hãng máy.
Chế độ ngủ khác không làm phiền ở đâu
Không làm phiền chỉ lo phần âm thanh và ngoại lệ. Chế độ ngủ thêm ba thứ. Thứ nhất, nó gắn với lịch ngủ: bạn đặt giờ đi ngủ và giờ dậy một lần, máy tự bật chế độ và tự đặt báo thức theo đó. Thứ hai, nó thay đổi những gì hiện trên màn hình: màn hình khoá mờ đi, thông báo không hiện lên đó, có máy chuyển toàn bộ sang màu xám. Thứ ba, nó có khoảng chuẩn bị trước giờ ngủ, ví dụ ba mươi phút, để chế độ bật sớm hơn giờ đi ngủ thật.
Phần giao diện là chỗ khác biệt lớn nhất. Một chiếc điện thoại im lặng nhưng màn hình vẫn rực rỡ và đầy biểu tượng mời gọi thì bạn vẫn dễ cầm lên lướt "thêm năm phút". Màu xám làm hình ảnh và video kém hấp dẫn hẳn; màn hình khoá tối làm bạn ít liếc giờ. Không phải phép màu, nhưng là một chút ma sát đúng chỗ.
Nếu bạn đã cài lịch không làm phiền ban đêm, không cần bỏ đi. Có thể chuyển hẳn sang chế độ ngủ, hoặc giữ không làm phiền và chỉ dùng thêm phần màn hình xám. Điều cần tránh là để hai lịch chồng lên nhau với ngoại lệ khác nhau, vì như vậy khó biết ai thật sự gọi được bạn ban đêm.
Cài trên iPhone: lịch ngủ và thời gian thư giãn
Trên iPhone, chế độ ngủ là một chế độ tập trung, còn lịch ngủ nằm trong ứng dụng Sức khoẻ. Hai phần nối với nhau.
- Mở ứng dụng Sức khoẻ, vào mục Ngủ, chọn thiết lập lịch ngủ. Đặt giờ đi ngủ, giờ thức dậy và các ngày áp dụng; có thể tạo lịch khác cho cuối tuần.
- Ở phần báo thức của lịch, chọn có báo thức hay không, âm thanh và có cho báo lại không. Báo thức này thay cho báo thức bạn tự đặt trong ứng dụng Đồng hồ.
- Đặt thời gian thư giãn, tức khoảng chế độ ngủ bật trước giờ đi ngủ. Ba mươi đến bốn mươi lăm phút là mức nhiều người thấy vừa.
- Vào Cài đặt, Tập trung, Ngủ. Chọn người và ứng dụng được phép thông báo, thường chỉ vài người thân.
- Trong phần tuỳ chọn của chế độ, bật làm mờ màn hình khoá; ở phần tuỳ chỉnh màn hình, có thể chọn một trang màn hình chính chỉ có vài ứng dụng như đồng hồ, nhạc thư giãn, sách.
- Nếu muốn màn hình xám, iPhone có bộ lọc màu trong phần trợ năng; có thể dùng ứng dụng Phím tắt để tự bật bộ lọc này khi chế độ ngủ bắt đầu. Bước này tuỳ chọn và cần thử vài lần cho quen.
Sau khi cài, buổi tối đầu tiên bạn sẽ thấy màn hình khoá tối đi vào đúng giờ thư giãn. Đừng tắt ngay; thử ít nhất một tuần rồi mới quyết định giữ hay bỏ từng phần.
Cài trên Android: chế độ giờ ngủ
Trên nhiều máy Android, chế độ này tên là Chế độ giờ ngủ, nằm trong Sức khoẻ kỹ thuật số của Cài đặt. Bạn chọn bật theo lịch, hoặc bật khi máy đang sạc trong một khung giờ, cách sau hợp với người có thói quen cắm sạc lúc đi ngủ. Bên trong có tuỳ chọn bật không làm phiền và tuỳ chọn tuỳ chỉnh màn hình như thang màu xám, làm tối hình nền, giao diện tối.
Một số hãng có chế độ ngủ riêng trong mục chế độ và quy trình, với các tuỳ chọn tương tự và thêm vài thứ như giảm độ sáng tối đa, tắt màn hình luôn bật, tắt rung bàn phím. Nếu máy có cả hai, chọn một cái để dùng, tránh hai chế độ cùng điều khiển màn hình và gây khó hiểu.
Báo thức trên Android vẫn đặt trong ứng dụng Đồng hồ như thường; một số máy cho ứng dụng Đồng hồ hiện phần giờ ngủ và nối với chế độ giờ ngủ. Khi đó đặt giờ dậy ở Đồng hồ thì giờ tắt chế độ ngủ cũng theo. Kiểm lại vào buổi sáng đầu tiên rằng chế độ đã tắt và màn hình trở lại màu bình thường. Nếu sáng ra màn hình vẫn xám, thường là do chế độ được đặt bật khi sạc mà máy vẫn còn cắm; rút sạc hoặc chuyển sang lịch theo giờ là xong.
Phần "nhìn" của chế độ ngủ: dùng gì, bỏ gì
Thang màu xám. Hiệu quả nhất trong các tuỳ chọn giao diện để giảm muốn lướt, vì ảnh, video, biểu tượng ứng dụng mất màu. Nhược điểm là xem ảnh con cháu gửi lúc tối sẽ kém vui; bạn có thể tạm tắt khi cần, rồi bật lại.
Màn hình khoá tối, không hiện thông báo. Giúp bạn không thấy số tin nhắn chờ mỗi khi liếc giờ lúc nửa đêm. Rất nên bật, nhất là với người hay thức giấc rồi theo phản xạ cầm máy lên xem.
Giao diện tối. Dễ chịu cho mắt trong phòng tối, nhưng tự nó không làm bạn bớt dùng máy. Có cũng được, không có cũng không sao.
Lọc ánh sáng xanh. Có sẵn trên hầu hết máy, tên gọi khác nhau theo hãng. Bằng chứng về tác động của ánh sáng màn hình lên giấc ngủ vẫn đang được tranh luận; nội dung bạn xem và việc thức khuya để xem thường quan trọng hơn màu màn hình. Bật nếu thấy dễ chịu, đừng coi đó là giải pháp.
Màn hình chính rút gọn. Chỉ để đồng hồ, nhạc, sách nói, ghi chú. Ứng dụng mạng xã hội không biến mất, nhưng phải mất thêm vài thao tác để mở; vài thao tác đó đủ để nhiều người dừng lại.
Một báo thức đủ dậy, thay vì năm cái cách nhau năm phút
Rất nhiều điện thoại có cả chục báo thức xếp sát nhau từ sáu giờ đến sáu rưỡi. Cách này làm giấc ngủ cuối bị cắt thành nhiều mẩu ngắn và bạn quen tắt báo thức trong lúc nửa tỉnh nửa mê. Khi chuyển sang chế độ ngủ có lịch, đây là dịp dọn lại: giữ một báo thức chính gắn với lịch ngủ, cộng nhiều nhất một báo thức dự phòng cho ngày quan trọng.
Một mẹo đơn giản giúp dậy bằng một báo thức là đặt máy sạc xa giường, phải đứng dậy mới tắt được. Khi máy ở xa, bạn cũng ít có cơ hội lướt trước khi ngủ và lúc vừa mở mắt. Nếu bạn lo không nghe thấy cuộc gọi khẩn ban đêm, âm lượng chuông của người được phép đủ lớn để nghe từ góc phòng.
Ví dụ giả định: một nhân viên văn phòng ở Thái Nguyên có bảy báo thức mỗi sáng. Chuyển sang lịch ngủ với một báo thức lúc sáu giờ mười lăm, cắm sạc ở bàn làm việc cạnh cửa phòng. Tuần đầu dậy muộn một lần, từ tuần thứ hai thì dậy đúng giờ đều đặn và cho biết buổi sáng bớt cảm giác uể oải hơn.
Ai được đánh thức bạn
Danh sách được phép trong chế độ ngủ nên hẹp hơn mọi chế độ khác. Bảng gợi ý theo tình huống:
| Tình huống | Nên cho xuyên qua | Lý do |
|---|---|---|
| Cha mẹ lớn tuổi sống riêng | Có, cả cuộc gọi | Chuyện sức khoẻ ban đêm cần báo ngay |
| Vợ chồng, con đi xa | Có | Người cần tìm bạn khi có việc thật |
| Nhóm chat gia đình đông người | Không | Tin chúc ngủ ngon, ảnh chia sẻ không cần đọc lúc nửa đêm |
| Sếp, đồng nghiệp | Thường không; dùng cuộc gọi lặp lại | Việc gấp thật sẽ gọi hai lần; tin nhắn chờ được tới sáng |
| Ứng dụng camera trong nhà, báo cháy | Có, nếu bạn thật sự xử lý ban đêm | Cảnh báo an toàn là lý do hợp lý để thức dậy |
| Ứng dụng giao hàng, ngân hàng | Không | Biến động tài khoản ban đêm có thể xem lúc sáng; trừ khi bạn đang chờ một giao dịch cụ thể |
Nếu bạn làm nghề trực đêm, như y tế, kỹ thuật, an ninh, thì chế độ ngủ của bạn nên theo lịch ca chứ không phải lịch ngày, và danh sách được phép phải có kênh trực của đơn vị.
Khi chế độ ngủ không giúp bạn ngủ ngon hơn
Chế độ ngủ chỉ gỡ được một nguyên nhân: điện thoại làm bạn thức hoặc đánh thức bạn. Nếu bạn đã cài đầy đủ, đặt máy xa giường, mà vẫn khó ngủ, thức giấc nhiều lần hay ngủ dậy vẫn mệt kéo dài nhiều tuần, nguyên nhân có thể nằm ở chỗ khác như căng thẳng, giờ giấc thất thường, thói quen ăn uống, hoặc vấn đề sức khoẻ cần được khám.
Khi đó, hãy gặp bác sĩ, nhất là nếu kèm ngáy to, ngưng thở khi ngủ mà người nhà nhận thấy, buồn ngủ đến mức ảnh hưởng lái xe hay làm việc. Đừng tự dùng thuốc ngủ hay thực phẩm chức năng theo lời quảng cáo. Dữ liệu giấc ngủ từ đồng hồ, vòng đeo tay có thể giúp bạn mô tả tình trạng với bác sĩ, nhưng không thay được việc khám.
Còn nếu chế độ ngủ giúp được, bạn sẽ nhận ra không phải ở giấc ngủ dài hơn ngay mà ở chỗ buổi tối kết thúc rõ ràng hơn: tới giờ, màn hình chuyển xám, đó là tín hiệu ngày đã xong. Tín hiệu ấy, lặp lại đều đặn, dần trở thành thói quen.
Câu hỏi thường gặp
Chế độ ngủ có làm báo thức không kêu không?
Không. Báo thức của ứng dụng Đồng hồ và báo thức gắn với lịch ngủ vẫn kêu khi chế độ ngủ đang bật. Nếu dùng ứng dụng báo thức của bên thứ ba, nên thử trước vào một buổi chiều để chắc nó được phép phát âm thanh trong chế độ này.
Đang ở chế độ ngủ có xem điện thoại được không?
Được. Chế độ ngủ không khoá máy, bạn vẫn mở khoá và dùng bình thường, chỉ là màn hình có thể tối, màu xám và ít ứng dụng hơn. Mục đích là làm việc dùng máy kém hấp dẫn đi một chút chứ không phải cấm hẳn.
Màn hình xám có hại mắt hay làm hỏng màn hình không?
Không. Thang màu xám chỉ là cách hiển thị, không ảnh hưởng đến phần cứng màn hình hay mắt. Nó giống như xem ảnh đen trắng. Tắt chế độ thì màu trở lại ngay, không để lại gì.
Có nên để điện thoại ngoài phòng ngủ không?
Nếu được thì rất tốt, nhất là với người hay lướt máy trước khi ngủ. Khi đó bạn cần một đồng hồ báo thức riêng, và nên để chuông đủ lớn hoặc đặt người được phép gọi trên điện thoại bàn để không lỡ cuộc gọi khẩn. Nếu chưa làm được, đặt máy xa giường là bước trung gian.
Chế độ ngủ có áp dụng cho đồng hồ thông minh không?
Nhiều đồng hồ đồng bộ chế độ ngủ hoặc không làm phiền với điện thoại, tắt màn hình bật khi giơ tay và chặn rung thông báo. Tuỳ hãng, bạn có thể phải bật đồng bộ trong ứng dụng quản lý đồng hồ. Kiểm vào đêm đầu tiên xem đồng hồ có rung khi có tin nhắn không.
Con tuổi teen có nên dùng chế độ ngủ không?
Nên, và tốt nhất là con tự cài cùng bố mẹ, tự chọn giờ ngủ và người được phép gọi. Khi con hiểu chế độ này giúp mình ngủ đủ để học tốt hơn, con giữ nó lâu hơn so với khi bị đặt giới hạn từ bên ngoài. Phần quản lý thiết bị trẻ em là chủ đề riêng.