Điện thoại chậm, nóng và tụt pin nhanh trong vài ngày sau khi cập nhật hệ điều hành lớn là hiện tượng thường gặp và phần lớn là tạm thời, vì máy đang làm lại rất nhiều việc nền. Nếu sau khoảng một tuần máy vẫn ì, lúc đó mới cần tìm nguyên nhân khác như bộ nhớ gần đầy, pin đã yếu, hoặc ứng dụng chưa tương thích.
Bài này giúp bạn phân biệt chậm tạm thời với chậm thật, liệt kê những chỉnh sửa nhỏ giúp máy mượt lại, và những việc không nên làm như hạ cấp phiên bản hay chặn cập nhật vĩnh viễn. Tên mục cài đặt có thể khác theo phiên bản và hãng máy.
Máy làm gì trong những ngày đầu sau cập nhật
Một bản cập nhật lớn không chỉ thay giao diện. Sau khi cài xong, hệ điều hành thường phải lập lại chỉ mục tìm kiếm cho toàn bộ ứng dụng, tin nhắn, thư, tệp; phân tích lại thư viện ảnh để nhận diện khuôn mặt, vật thể, văn bản trong ảnh; tối ưu lại các ứng dụng cho phiên bản mới, việc mà nhiều máy Android làm rõ ràng với thông báo đang tối ưu hoá ứng dụng. Cùng lúc đó, các ứng dụng cũng đua nhau cập nhật để tương thích.
Những việc này dùng nhiều bộ xử lý, nên máy ấm lên, pin tụt nhanh, và khi bạn dùng cùng lúc thì cảm giác giật. Hệ điều hành thường ưu tiên làm khi máy đang sạc, có Wi-Fi và không được dùng, nên nếu bạn ít để máy nghỉ như vậy, quá trình có thể kéo dài hơn.
Đây cũng là lý do số liệu pin trong vài ngày đầu không phản ánh đúng. Nhiều người kết luận bản cập nhật làm hỏng pin, trong khi thật ra máy đang chạy nền nhiều hơn bình thường. Thời gian cụ thể tuỳ lượng dữ liệu: máy có kho ảnh lớn và nhiều ứng dụng sẽ cần lâu hơn.
Giúp máy hoàn tất việc nền nhanh hơn
Thay vì chờ thụ động, bạn có thể tạo điều kiện để máy làm xong các việc nền sớm. Các bước dưới đây không đổi cài đặt gì lâu dài.
- Tối hôm cập nhật, cắm sạc qua đêm ở nơi có Wi-Fi, để máy nằm yên, không chơi trò chơi hay xem video trước khi ngủ.
- Sáng hôm sau, mở kho ứng dụng cập nhật tất cả ứng dụng lên bản mới nhất, đặc biệt ứng dụng nhắn tin, ngân hàng và bàn phím bên thứ ba.
- Khởi động lại máy một lần sau khi đã cập nhật xong ứng dụng.
- Kiểm trang dung lượng; nếu còn ít chỗ, dọn bớt để hệ điều hành có không gian cho tệp tạm và chỉ mục.
- Lặp lại việc sạc qua đêm có Wi-Fi thêm một hai đêm nữa.
- Sau khoảng một tuần, đánh giá lại tốc độ và mục Pin. Đến lúc này số liệu mới đáng tin.
Nếu máy nóng quá mức khi đang sạc qua đêm, tháo ốp và đặt máy ở nơi thoáng. Máy ấm là bình thường trong giai đoạn này, nhưng nóng đến mức khó cầm thì nên rút sạc và cho máy nghỉ.
Những chỉnh nhỏ giúp máy có cảm giác mượt hơn
Giảm chuyển động. Trên iPhone, phần Trợ năng, mục Chuyển động có công tắc giảm chuyển động, thay hiệu ứng phóng to, trượt bằng hiệu ứng mờ dần ngắn hơn. Máy không thật sự nhanh hơn, nhưng cảm giác phản hồi gọn hơn, nhất là trên máy cũ.
Tỉ lệ hiệu ứng trên Android. Android có ba thông số tỉ lệ hình động nằm trong phần tuỳ chọn cho nhà phát triển, một phần cài đặt ẩn được bật bằng cách chạm nhiều lần vào số hiệu bản dựng trong phần thông tin điện thoại. Hạ các thông số này xuống mức thấp hơn làm hiệu ứng chuyển cảnh ngắn lại. Chỉ chỉnh đúng ba mục đó, không đụng vào các tuỳ chọn khác nếu không hiểu rõ.
Giảm trong suốt và hiệu ứng mờ. Một số máy cho giảm độ trong suốt của các lớp giao diện, giúp máy cũ đỡ phải xử lý hiệu ứng làm mờ nền.
Dọn màn hình chính. Bỏ bớt tiện ích cập nhật liên tục và hình nền động, nhất là những tiện ích mới mà bản cập nhật tự thêm vào.
Tắt tính năng mới không dùng. Bản cập nhật lớn hay bật sẵn tính năng mới: gợi ý thông minh, tóm tắt bằng AI, hiệu ứng màn hình khoá. Tính năng nào bạn không dùng có thể tắt để giảm việc nền; phần trợ lý AI có danh mục riêng trên trang.
Phân biệt chậm tạm thời với chậm thật
Sau khoảng một tuần, bạn đối chiếu với bảng dưới để biết nên làm gì tiếp theo.
| Dấu hiệu | Nhiều khả năng là | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Máy mượt dần lên qua từng ngày | Việc nền sau cập nhật đang hoàn tất | Chờ thêm, sạc qua đêm có Wi-Fi |
| Chỉ một ứng dụng giật, tự thoát | Ứng dụng chưa tương thích phiên bản mới | Cập nhật ứng dụng, xoá bộ nhớ đệm, chờ nhà phát triển ra bản sửa |
| Bộ nhớ còn rất ít chỗ trống | Hệ điều hành thiếu không gian làm việc | Dọn dung lượng theo thứ tự an toàn |
| Máy dùng nhiều năm, pin yếu, chậm cả khi không làm gì nặng | Pin đã chai, máy có thể đang tự giới hạn hiệu năng để tránh tắt đột ngột | Xem tình trạng pin, cân nhắc thay pin ở nơi đáng tin cậy |
| Mọi thứ đều chậm sau nhiều tuần, đã thử hết | Dữ liệu hoặc cài đặt bị xung đột | Sao lưu, cân nhắc đặt lại tất cả cài đặt hoặc khôi phục máy |
Trên iPhone, trong phần Tình trạng pin có thông tin về khả năng hiệu năng tối đa. Khi pin xuống cấp nhiều, máy có thể áp dụng cơ chế quản lý hiệu năng để tránh tự tắt đột ngột, và điều này làm máy chậm hơn ở một số tác vụ. Thay pin thường giúp máy trở lại tốc độ bình thường trong trường hợp đó.
Đặt lại tất cả cài đặt và khôi phục cài đặt gốc là hai việc khác nhau, có danh mục riêng trên trang. Đừng khôi phục máy chỉ vì vài ngày chậm sau cập nhật.
Những việc không nên làm
Khi máy chậm sau cập nhật, người dùng dễ tìm đến giải pháp mạnh tay. Dưới đây là những việc thường gây hại nhiều hơn lợi.
- Tìm cách hạ cấp về phiên bản cũ: trên iPhone, thường chỉ làm được trong thời gian rất ngắn sau khi bản mới ra và có nguy cơ mất dữ liệu; trên Android, hạ cấp thường cần thao tác kỹ thuật có rủi ro và có thể làm mất bảo hành.
- Tắt cập nhật vĩnh viễn: bản cập nhật sau thường sửa lỗi của bản trước, cùng các bản vá bảo mật mà trang AI Bảo Mật đã nhấn mạnh.
- Cài ứng dụng tăng tốc, dọn rác: chúng thêm việc nền đúng lúc máy đang bận nhất.
- Khôi phục cài đặt gốc ngay ngày đầu: máy sẽ phải làm lại mọi việc nền từ đầu sau khi khôi phục từ bản sao lưu.
- Tắt hết mọi tính năng theo một danh sách trên mạng: dễ tắt nhầm thứ bạn cần như sao lưu ảnh, đồng bộ danh bạ.
Nguyên tắc là cho máy thời gian, giúp máy làm xong việc nền, rồi mới đánh giá. Phần lớn trường hợp dừng lại ở bước đầu.
Kiểm lại những cài đặt có thể bị đổi sau bản cập nhật lớn
Bản cập nhật lớn đôi khi bật sẵn tính năng mới hoặc đưa vài lựa chọn về mặc định mới của hãng. Không phải lúc nào máy cũng báo rõ. Sau khi máy đã ổn định, bạn dành mười phút đi một vòng qua những chỗ sau.
- Mục Pin: xem tiện ích, tính năng mới nào xuất hiện trong danh sách tiêu thụ mà trước đây không có.
- Thông báo: một số bản cập nhật thêm kiểu thông báo, tóm tắt hoặc gợi ý mới, có thể làm màn hình sáng nhiều hơn.
- Màn hình khoá và màn hình chính: tiện ích, hình nền, hiệu ứng mới được thêm vào mặc định.
- Camera: định dạng, chất lượng quay hoặc tính năng chụp mới có thể được bật sẵn, ảnh hưởng đến dung lượng.
- Bàn phím: kiểu gõ Telex hay VNI, tự sửa chính tả và gợi ý từ đôi khi thay đổi sau cập nhật; nếu gõ tiếng Việt bỗng khó chịu, xem lại phần bàn phím.
- Sao lưu và đồng bộ: kiểm sao lưu ảnh, danh bạ vẫn đang chạy, nhất là khi bản cập nhật yêu cầu đăng nhập lại tài khoản.
Việc này không cần làm ngay ngày đầu. Đợi máy làm xong việc nền, rồi rà một lượt; những gì bạn đã tuỳ chỉnh trước đó mà bị đổi thì chỉnh lại, những tính năng mới không dùng thì tắt. Ghi lại vài chỗ quan trọng để lần cập nhật sau rà nhanh hơn.
Có nên cập nhật ngay khi có bản mới
Đây là câu hỏi nhiều người đặt ra sau một lần bị chậm. Câu trả lời cân bằng là: bản cập nhật bảo mật và bản sửa lỗi nhỏ nên cài sớm; bản cập nhật lớn, đổi số phiên bản chính, có thể chờ vài tuần nếu chiếc máy đang là công cụ làm việc quan trọng và bạn ngại gián đoạn. Trong vài tuần đó, nhà sản xuất thường đã ra bản sửa lỗi đầu tiên, và các ứng dụng bạn dùng đã cập nhật tương thích.
Trước khi cài bản lớn, sao lưu máy, chừa đủ dung lượng trống, sạc pin trên một nửa và chọn lúc không cần dùng máy gấp, ví dụ buổi tối cuối tuần. Đừng cập nhật ngay trước chuyến đi hay ngày làm việc quan trọng.
Với máy đã nhiều năm tuổi, bản cập nhật lớn đôi khi nặng hơn so với phần cứng. Đó không phải lỗi cài đặt mà là giới hạn của máy. Lúc đó, các chỉnh giảm hiệu ứng ở trên giúp phần nào, còn quyết định thay máy hay thay pin là chuyện cân nhắc riêng của bạn.
Nếu bạn cài máy hộ cha mẹ, có thể để cập nhật tự động vào ban đêm, và dặn cha mẹ để máy sạc qua đêm vài ngày sau mỗi lần máy báo cập nhật xong. Như vậy cha mẹ ít gặp cảnh máy chậm bất thường giữa ngày.
Câu hỏi thường gặp
Sau cập nhật bao lâu thì máy hết chậm?
Thường từ vài ngày đến khoảng một tuần, tuỳ lượng ảnh, ứng dụng và việc máy có được sạc qua đêm với Wi-Fi hay không. Nếu sau một tuần vẫn chậm rõ, hãy kiểm dung lượng trống, tình trạng pin và ứng dụng nào đang lỗi.
Có hạ cấp iPhone về phiên bản cũ được không?
Thường chỉ làm được trong khoảng thời gian ngắn sau khi bản mới phát hành, khi bản cũ còn được hãng cho phép cài, và có nguy cơ mất dữ liệu nếu không có bản sao lưu phù hợp. Với đa số người dùng, chờ bản sửa lỗi là lựa chọn an toàn hơn.
Bật giảm chuyển động có làm máy nhanh thật không?
Không làm bộ xử lý nhanh hơn, nhưng thay hiệu ứng dài bằng hiệu ứng ngắn nên thao tác có cảm giác phản hồi nhanh hơn. Trên máy cũ, cảm giác này khá rõ. Bạn có thể tắt lại bất cứ lúc nào.
Máy nóng sau khi cập nhật có nguy hiểm không?
Ấm lên trong vài ngày đầu là bình thường vì máy chạy nhiều việc nền. Nếu máy nóng đến mức khó cầm, có mùi lạ, hoặc mặt lưng phồng lên, ngừng sạc và mang máy đến nơi sửa chữa đáng tin cậy để kiểm tra.
Có nên đặt lại tất cả cài đặt sau khi cập nhật không?
Không cần làm ngay. Chỉ cân nhắc khi đã chờ đủ lâu, đã cập nhật ứng dụng và dọn dung lượng mà máy vẫn có lỗi lạ. Đặt lại tất cả cài đặt không xoá dữ liệu nhưng đưa các tuỳ chỉnh về mặc định, bạn sẽ phải chỉnh lại Wi-Fi, hình nền và nhiều thứ khác.
Có nên tắt cập nhật tự động không?
Bạn có thể tắt cài tự động nếu muốn chủ động chọn thời điểm cài bản lớn, nhưng vẫn nên cài các bản vá bảo mật và sửa lỗi sớm. Tắt hẳn và bỏ qua cập nhật lâu dài khiến máy thiếu bản vá quan trọng.