Bộ nhớ đệm là những tệp tạm mà ứng dụng tự lưu để lần sau mở nhanh hơn, và xoá nó chỉ nên làm khi có lý do cụ thể, như ứng dụng hiển thị lỗi hoặc phình to bất thường. Xoá thường xuyên không làm máy nhanh lên; ngược lại, ứng dụng phải tải lại mọi thứ từ đầu nên trong vài ngày sau còn chậm hơn và tốn dữ liệu hơn.
Bài này phân biệt bộ nhớ đệm với dữ liệu ứng dụng, với RAM, giải thích khi nào xoá có ích, cách xoá đúng trên Android và iPhone, và vì sao những ứng dụng dọn rác, tăng tốc được quảng cáo rầm rộ không phải lựa chọn tốt. Tên mục có thể khác theo phiên bản và hãng máy.
Bộ nhớ đệm là gì và vì sao ứng dụng cần nó
Khi bạn mở một ứng dụng mạng xã hội, nó cần tải ảnh đại diện của bạn bè, ảnh trong bài đăng, biểu tượng, phông chữ, đoạn video xem trước. Nếu lần nào mở cũng tải lại từ đầu, ứng dụng sẽ chậm và tốn dữ liệu. Vì vậy ứng dụng lưu những thứ này vào một vùng tạm trên máy, gọi là bộ nhớ đệm. Lần sau, thứ gì đã có trong đó thì lấy ra dùng ngay.
Trình duyệt cũng làm vậy với trang web: lưu hình ảnh, tệp định dạng giao diện, đoạn mã của những trang bạn hay vào. Bản đồ lưu những vùng bạn hay xem. Ứng dụng nghe nhạc, xem phim lưu đoạn đầu của những bài, những tập bạn hay mở.
Bộ nhớ đệm được thiết kế để có thể xoá bất cứ lúc nào mà không mất gì quan trọng. Ứng dụng tốt cũng tự giới hạn kích thước và tự dọn phần cũ. Hệ điều hành, nhất là iOS, còn tự xoá bộ nhớ đệm của ứng dụng khi máy sắp hết chỗ. Vì thế, với phần lớn người dùng, bộ nhớ đệm không phải thứ cần quản lý hằng ngày.
Vấn đề chỉ xuất hiện khi một ứng dụng không tự giới hạn tốt, khiến bộ nhớ đệm phình lên hàng GB, hoặc khi tệp tạm bị hỏng sau một lần cập nhật, làm ứng dụng hiển thị sai hay đứng hình.
Ba thứ hay bị gọi lẫn: bộ nhớ đệm, dữ liệu ứng dụng và RAM
Rất nhiều lời khuyên sai bắt nguồn từ việc gọi lẫn ba khái niệm này. Bảng dưới phân biệt chúng theo hậu quả khi xoá.
| Khái niệm | Là gì | Xoá thì sao |
|---|---|---|
| Bộ nhớ đệm | Tệp tạm để tải nhanh, nằm trong bộ nhớ trong | Không mất tài khoản hay nội dung; ứng dụng chậm hơn một thời gian và tải lại |
| Dữ liệu ứng dụng | Tài khoản đăng nhập, cài đặt, tệp tải về, có khi cả lịch sử trò chuyện lưu trên máy | Ứng dụng về như mới cài; phải đăng nhập lại; có thể mất nội dung chưa sao lưu |
| RAM | Bộ nhớ làm việc tạm thời khi máy đang chạy, mất khi tắt máy | Ứng dụng đang để nền phải khởi động lại từ đầu khi mở; không giải phóng dung lượng lưu trữ |
| Bộ nhớ trong | Nơi lưu ảnh, ứng dụng, tệp, được tính bằng GB trên trang dung lượng | Chỉ giải phóng được bằng cách xoá tệp, ứng dụng, bộ nhớ đệm hoặc dữ liệu |
Điều quan trọng nhất trong bảng là sự khác biệt giữa xoá bộ nhớ đệm và xoá dữ liệu trên Android. Hai nút nằm cạnh nhau trong cùng một trang, và bấm nhầm nút thứ hai có thể làm mất lịch sử của một ứng dụng nhắn tin nếu chưa sao lưu.
Còn RAM trống nhiều không có nghĩa là máy nhanh. Hệ điều hành cố ý dùng RAM để giữ sẵn những ứng dụng bạn hay mở, để chuyển qua lại tức thì. RAM trống là RAM đang không làm gì.
Khi nào xoá bộ nhớ đệm thật sự có ích
Ứng dụng hiển thị lỗi sau cập nhật. Hình ảnh không tải, giao diện vỡ, ứng dụng tự thoát ở cùng một chỗ. Tệp tạm từ phiên bản cũ có thể không tương thích. Xoá bộ nhớ đệm là bước thử đầu tiên, trước khi xoá dữ liệu hay cài lại.
Một ứng dụng phình to bất thường. Trang dung lượng cho thấy một ứng dụng xem video hay mạng xã hội có phần bộ nhớ đệm lên nhiều GB trong khi máy đang thiếu chỗ. Xoá một lần giúp có chỗ thở, nhưng phần này sẽ tăng lại; muốn lâu dài, tìm trong ứng dụng xem có giới hạn bộ nhớ đệm hay tắt tự tải không.
Trình duyệt hiển thị trang web cũ. Bạn biết trang đã đổi nhưng máy vẫn hiện bản cũ, hoặc một trang quen bỗng không đăng nhập được. Xoá dữ liệu của riêng trang đó trong cài đặt trình duyệt thường giải quyết được, không cần xoá toàn bộ.
Chuẩn bị bán hoặc cho máy. Trường hợp này bạn sẽ khôi phục cài đặt gốc, tức là xoá tất cả, nên không cần dọn bộ nhớ đệm riêng. Phần khôi phục có danh mục riêng trên trang.
Không có ích khi. Máy chạy bình thường mà bạn xoá theo thói quen mỗi tuần; máy chậm vì pin chai hay bộ nhớ gần đầy hoàn toàn; máy chậm ngay sau cập nhật hệ điều hành khi đang chạy nền để sắp xếp dữ liệu.
Xoá bộ nhớ đệm đúng cách trên Android và iPhone
Cách làm khác nhau giữa hai hệ điều hành. Android cho xoá theo từng ứng dụng; iPhone không có nút chung như vậy, mỗi ứng dụng tự quản hoặc có tuỳ chọn riêng.
- Trên Android, vào Cài đặt, Ứng dụng, chọn ứng dụng cần xử lý, chọn mục Bộ nhớ hoặc Lưu trữ.
- Đọc kỹ hai nút: xoá bộ nhớ đệm và xoá dữ liệu hoặc xoá bộ nhớ. Chỉ bấm nút xoá bộ nhớ đệm.
- Mở lại ứng dụng, kiểm lỗi đã hết chưa. Lần mở đầu có thể chậm hơn vì phải tải lại.
- Nếu vẫn lỗi và ứng dụng không chứa dữ liệu quan trọng chỉ lưu trên máy, mới cân nhắc xoá dữ liệu, rồi đăng nhập lại.
- Trên iPhone, tìm trong cài đặt của chính ứng dụng xem có mục xoá bộ nhớ đệm hay dung lượng không; nhiều ứng dụng nhắn tin, bản đồ, nghe nhạc có.
- Với trình duyệt Safari, phần Safari trong Cài đặt có mục xoá lịch sử và dữ liệu trang web; lưu ý thao tác này xoá cả lịch sử duyệt. Muốn xoá riêng một trang, vào mục nâng cao, dữ liệu trang web.
- Nếu ứng dụng trên iPhone không có tuỳ chọn và phình to bất thường, dùng tính năng gỡ bỏ ứng dụng rồi cài lại, hoặc xoá hẳn rồi cài lại sau khi chắc dữ liệu đã đồng bộ.
Trên một số máy Android có chức năng tối ưu hoặc dọn dẹp trong phần chăm sóc thiết bị của hãng. Chức năng có sẵn này an toàn hơn ứng dụng bên thứ ba, nhưng cũng không cần chạy mỗi ngày.
Vì sao không nên cài ứng dụng dọn rác, tăng tốc RAM
Kho ứng dụng có rất nhiều ứng dụng hứa làm máy nhanh hơn, mát hơn, pin lâu hơn chỉ bằng một nút bấm. Phần lớn chúng không làm được điều đó, và nhiều cái làm ngược lại.
- Chúng xoá bộ nhớ đệm mà ứng dụng sẽ tạo lại ngay, rồi báo con số GB đã dọn để tạo cảm giác hiệu quả.
- Chúng buộc đóng ứng dụng đang để nền, khiến lần mở sau phải khởi động từ đầu, tốn pin và chậm hơn.
- Chúng tự chạy nền liên tục để theo dõi và hiện thông báo nhắc dọn, chính là thứ tiêu pin mà chúng hứa tiết kiệm.
- Nhiều ứng dụng loại này sống bằng quảng cáo dày đặc, có cái hiện quảng cáo toàn màn hình hoặc cảnh báo giả về virus.
- Chúng thường xin quyền truy cập rộng vào tệp, thông báo, ứng dụng khác; phần rủi ro này đã có trang AI Bảo Mật bàn kỹ.
- Hệ điều hành hiện đại đã có sẵn công cụ quản lý bộ nhớ, pin và dung lượng, đủ cho nhu cầu của người dùng phổ thông.
Nếu máy của cha mẹ đã lỡ cài một ứng dụng dọn rác và thường xuyên hiện cảnh báo đáng sợ, gỡ bỏ ứng dụng đó thường giúp máy yên ổn hơn hẳn. Sau đó, chỉ cho cha mẹ biết cảnh báo virus bật lên giữa màn hình gần như luôn là quảng cáo.
Giới hạn bộ nhớ đệm ngay trong ứng dụng thay vì xoá mãi
Nếu bạn thấy mình phải xoá bộ nhớ đệm của cùng một ứng dụng hết lần này đến lần khác, đó là dấu hiệu nên chỉnh từ gốc. Nhiều ứng dụng có cài đặt riêng quyết định chúng được phép lưu tạm bao nhiêu, nhưng để mặc định ở mức rộng rãi hoặc không giới hạn.
Ứng dụng nhắn tin như Telegram cho chọn thời gian giữ tệp phương tiện và kích thước tối đa của bộ nhớ đệm. Ứng dụng nghe nhạc, xem phim thường có mục chất lượng tải xuống và nơi lưu nội dung ngoại tuyến; đặt chất lượng tải xuống vừa phải và xoá bài đã nghe chán giúp phần này không phình. Ứng dụng bản đồ có danh sách bản đồ ngoại tuyến kèm ngày hết hạn, vùng nào không còn đi thì xoá. Trình duyệt có thể đặt tự xoá dữ liệu duyệt web khi đóng, nhưng cách này bắt bạn đăng nhập lại các trang thường xuyên, chỉ hợp với ai thật sự cần.
Với máy dung lượng thấp, nhất là máy của học sinh hoặc máy dự phòng, những giới hạn này có ích hơn nhiều so với việc xoá định kỳ. Bạn chỉnh một lần, ứng dụng tự giữ mình gọn từ đó về sau, và bạn không phải nhớ thêm một việc bảo trì nào.
Tên và vị trí các mục này khác nhau giữa các ứng dụng và đổi theo phiên bản. Cách nhanh nhất là mở cài đặt của ứng dụng, tìm các mục có chữ bộ nhớ, dung lượng, dữ liệu, tải xuống.
Một thói quen bảo trì vừa đủ
Thay vì xoá bộ nhớ đệm định kỳ, bạn chỉ cần vài thói quen nhẹ nhàng. Vài tháng một lần, mở trang dung lượng xem ứng dụng nào phình to bất thường. Cập nhật ứng dụng và hệ điều hành khi có bản mới. Khởi động lại máy khi thấy có gì lạ, hoặc tuần một lần nếu bạn thích; việc này cho hệ điều hành dọn những tệp tạm của chính nó.
Khi một ứng dụng lỗi, đi theo thứ tự: đóng hẳn rồi mở lại, khởi động lại máy, cập nhật ứng dụng, xoá bộ nhớ đệm, cuối cùng mới đến xoá dữ liệu hay cài lại. Phần lớn sự cố dừng lại ở hai ba bước đầu.
Nếu máy chậm toàn diện chứ không phải một ứng dụng, nguyên nhân thường nằm ở chỗ khác: bộ nhớ gần đầy, pin đã chai, máy vừa cập nhật lớn, hoặc đơn giản là máy đã cũ so với ứng dụng hiện nay. Xoá bộ nhớ đệm khó giải quyết được những chuyện này.
Câu hỏi thường gặp
Xoá bộ nhớ đệm có mất tin nhắn, ảnh hay tài khoản không?
Thường không. Bộ nhớ đệm chỉ chứa tệp tạm. Thứ có thể làm mất tin nhắn hay đăng xuất tài khoản là xoá dữ liệu ứng dụng, nút thường nằm ngay cạnh. Hãy đọc kỹ trước khi bấm.
Bao lâu nên xoá bộ nhớ đệm một lần?
Không cần định kỳ. Chỉ xoá khi ứng dụng lỗi hiển thị, hoặc khi một ứng dụng chiếm dung lượng bất thường trong lúc máy thiếu chỗ. Xoá thường xuyên khiến ứng dụng chậm hơn và tốn dữ liệu tải lại.
iPhone có nút xoá bộ nhớ đệm cho toàn máy không?
Không có một nút chung. iOS tự dọn bộ nhớ đệm khi máy sắp hết chỗ, và một số ứng dụng có tuỳ chọn xoá riêng trong cài đặt của chúng. Với ứng dụng phình to, có thể gỡ bỏ rồi cài lại.
RAM trống ít có phải máy đang chậm không?
Không hẳn. Hệ điều hành cố ý dùng RAM để giữ sẵn ứng dụng hay dùng, giúp chuyển qua lại nhanh. RAM đầy là bình thường. Máy chậm thật thường do bộ nhớ trong gần đầy, pin yếu, hoặc ứng dụng nặng so với cấu hình.
Ứng dụng dọn rác có sẵn của hãng điện thoại có dùng được không?
Công cụ có sẵn trong phần chăm sóc thiết bị của hãng an toàn hơn ứng dụng bên thứ ba và không chèn quảng cáo. Dùng khi cần là được, nhưng không cần chạy mỗi ngày, và đừng kỳ vọng nó làm máy cũ nhanh như mới.